قدس آنلاین: ماه رجب دیباچه ای است برای ورود به ماه شعبان و پس از آن میهمانی خدا، از این رو است که برای این ماه و ماه های پربرکت پس از آن اعمال و عبادات فراوان سفارش شده تا هر چه بیشتر روح آدمی را به خالق خویش پیوند بزند.
از این رو با حجت الاسلام والمسلمین مهدی رستم نژاد، عضو هیئت علمی جامعه المصطفی (ص) العالمیه درباره فلسفه عبادت و چرایی تاکید اسلام بر آن به گفتگو پرداختیم که مشروح آن در ذیل می آید:

چرا عبادت در اسلام و در آیات و ر وایات ما مورد تاکید و توصیه فراوان است؟
در پاسخ به این سوال و اهمیت عبادت در دین اسلام باید گفت در قرآن در ارتباط با عبادت آمده است "ماخلقت الجن و الانس الا لیعبدون" در واقع هدفی که وحی الهی برای خلق انسان بر می شمارد در یک واژه خلاصه می شود یعنی عبادت.
خالقی که انسان را خلق کرده بهتر او را می شناسد از این رو، سعادت بشر را در عبادت می داند چراکه انسان به گونه ای خلق شده که اگر سرسپرده خدا نباشد و بندگی او را نکند حتما بندگی غیر او را می کند یا بنده نفس خود می شود یا بنده نفس دیگران و این چیزی است که در مورد انسان صدق می کند، آنچنان که در قرآن آمده آیا دیدی کسی را که معبود خویش را هوای نفس قرار داد؟.
باید توجه داشت که بشر اگر خدا را عبادت نکند هوای نفسش را عبادت می کند، بنابراین آدمی با عبادت آزاد می شود. در فلسفه بندگی و عبادت باید گفت انسان بالذات ناچار به بندگی است و اگر خدا را بندگی نکند بنده نفس و شیطان می شود و آزادی او محقق نمی شود مگر با طاعت و بندگی خداوند.
از این رو است که وقتی بحث عبودیت و بندگی خدا در قرآن مطرح می شود بر این مهم تاکید است که خدا را عبادت کنید نه ظاغوت را؛ یعنی عبادت دو نوع است یا برای خدا یا برای طاغوت ها و قسم سومی وجود ندارد و انسان نمی تواند ادعا کند که بنده خدا است در حالی که از هوا و هوس نفسش پیروی می کند.
در فسلفه بعثت رسول اکرم (ص) نیز آمده که پیامبر موعود آخرالزمان (ص) چند کار انجام می دهد که یکی از مهمترین آنها گشودن زنجیر از پای عقل آدمی است که این مهم با دستور دادن به عبادت و بندگی رخ می دهد و عینا آزادی آدمی را تامین می کند. در نتیجه فلسفه تاکید و اصرار بر عبادت در اسلام به آزادی انسان باز می گردد.

 علی رغم این همه تاکید بر بحث عبادت اصیل و الهی و وجود چنین برکاتی برای آن، چرا برخی از مسیر عبادت صحیح منحرف شده و به دامان عرفان های نوظهور و مکاتب انحرافی پناهنده می شوند؟
نخستین عامل و دلیل آن جهل است، جهلی که در طول تاریخ بوده و امروز هم شاهد آن هستیم و از عوامل بدبختی انسان به شمار می رود. اگر انسان روح اصیل عبادت را درنیافته و حس نیایش و احساس نیاز به دردودل کردن با خداوند را که حسی فطری و آمیخته با سرشت آدمی است را به درستی درک نکند، به ورطه گمراهی و انحراف می افتد.
از سوی دیگر چنانچه اطلاعات دینی ما ناقص باشد و نتوانیم اصل عبادت را بیابیم، به طور طبیعی درپی عرفان های کاذب و جنبش های معنوی غرب و شرق می گردیم تا بتوانیم به نیازهای فطری خود پاسخ دهیم.
عامل اثرگذار دیگر در بروز چنین پدیده سوئی غفلت از ارزش ها و وجود جاذبه های اغواگرایانه ای است که در این عرفان ها وجود دارد، تامل در این عرفان ها و جنبش های نوظهور معنوی حتی در انواع قدیمی تر آنها مثل صوفیه نشان از اعمال به دور از اخلاقیات آنها مثل اختلاط زن و مرد دارد، آنها حتی از ابزارهای جدید برای شهوت رانی استفاده می کنند چراکه به نیازهای غریزی بشر توجه دارند نه نیازهای فطری و اصیل او.
هواپرستی های انسان در مواجهه با امور فطری و پیروی از غرائز که آدمی را به سوء و بدی دعوت می کند و آمر به بدی ها، فواحش و منکرات برای کسب لذات دنیوی، زودگذر و مادی است.
از این رو جهل و غفلت دو عامل اصلی در انحراف از مسیر صحیح عبادت و افتادن در دامن عرفان های کاذب و نوظهور است. البته ناآگاهی ها نیز بر این گمراهی دامن می زند. "چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند"
این در حالی است که ادعیه امیرالمومنین (ع)، مناجات آن حضرت (ع) سرشار از مضامین والای عرفان اصیل است، عرفانی که مخصوص انسان های با همت والا و بلند است.
در میان علل این گمراهی ها باید به شرایط محیطی نیز توجه داشت چراکه گاهی محیط و آلودگی های آن منجر به انحراف می شود آنچنان که در صدر اسلام بسیاری دلیل شرک و بت پرستی خود را پیروی از پدرانشان معرفی می کردند.
به عبارت دیگر شاکله و هویت دینی آنها به اندازه کافی شکل نگرفته و رشد نیافته و به تعبیر امیرالمومنین (ع) درپی بادها روان می شوند.

چرا علی رغم تاکید اسلام بر جمع گرایی در عبادات به عباداتی همچون اعتکاف نیز سفارش می کند؟
باید توجه داشت اعتکاف گوشه نشینی نیست بلکه عبادت در عین حضور در جمع است، روح عبادت به اتصال و توجه تام انسان به خدا باز می گردد به عنوان مثال نماز جمعه اگرچه جمعی است اما هر دلی به طور مستقیم باید با خدا ارتباط برقرار کند.
اعتکاف نیز اگرچه فردی است اما همه با هم در یک جا تجمع می کنند اما در عین جمعی بودن به عبادت فردی نیز توجه دارد، نظیر کنگره عظیم حج که در عین جمعی بودن هر فردی به طور جداگانه و از کانون وجود خویش با قدرت لایزال الهی ارتباط برقرار می کند.
باید توجه داشت که اعتکاف نوعی از وقوف است در مسجد، آنچنان که قرآن می گوید انتم عاکفون فی المسجد، یعنی نوعی توقف برای انس حداقلی با خداوند همچون وقوف میلیونی حجاج در مشعرالحرام؛ یعنی اعتکاف در مسجد عبادتی است برای ورود به فضای معنوی وسیع تر و این به معنای عزلت نشینی و صوفی گری نیست.
از سوی دیگر، اعتکاف در جامعه شیعی ما با دو چیز عجین است نخست با ولادت حضرت امیر (ع) و دیگر رحلت شهادت گونه حضرت زینب (س) که به آن رنگ و بویی علوی بخشیده است.

برای آنکه استقبال از عبادات به عنوان راهکار مصونیت از ناهنجاری ها، در میان اقشار مختلف مردم به ویژه نسل جوان در سطح جامعه افزایش بیابد چه باید کرد؟
این مهم در گروی سه شرط است، اطلاع رسانی صحیح، جهت دهی و اقدام عملی؛ یعنیه مان شروطی که درباره اعتکاف محقق شده است.
اعتکاف قبل از انقلاب پدیده ای ناشناخته برای عموم مردم و حتی شیعیان بود و تنها در حوزه های علمیه عده ای معدود که با علما در ارتباط بودند از آن اطلاع داشتند، اما بعد از انقلاب با اطلاع رسانی، جهات دهی و زمینه سازی نسل جوان تشنه معرفت از آن بشدت استقبال کردند، از این رو در دیگر عبادات نیز اگر عموم رسانه ها، منابر، مردم، مدیران فرهنگی و مسئولان خود را موظف به اطلاع رسانی گسترده و صحیح کنند و فرهیختگان دینی نیز حضور عالمانه در صحنه داشته باشند استقبال جوانان افزایش می یابد. آنچنان که درباره اعتکاف، نماز جماعت و زکات این مهم محقق شده است و ما امروز شاهد حضور چشمگیر مردم در مساجد هستیم.
پایان/