براساس روایات کار مبلغ، امر به معروف و نهی از منکر بوده، و این دو فریضه از همه فرایض بالاترند، چه اینکه اساس اصول و فروع دین اسلام بر آن می باشد و از این رو قرآن کریم، کار مبلغ در تبلیغ مبانی دین را، جهاد بزرگ عنوان می فرماید، ولی در این بین که گاهی از سوی مبلغین کوتاهی هایی هر چند غیرعمد، رخ می دهد که بسیاری از این نقایص به دلیل عدم آگاهی آن ها برای تبلیغ به روش های به روز و فراخور حال مردم آن منطقه می باشد؛ از این رو شاید خالی از لطف نباشد، اگر به تعدادی از ویژگی هایی که برای هر مبلغ لازم و ضروری می باشد اشاره نماییم.
بی تردید هر مبلغ برای رسیدن به بهترین نتیجه از کار خود باید ویژگی ها و خصایصی داشته باشد تا سخنش در مردم اثر نماید به نحوی که دکتر علی غضنفری در این باره می نویسد: هر مبلغی برای افزایش اثر کار خود باید از ابزاری سود جوید که به کلام او جاذبه دهد و گاه این ابزار تبدیل به ویژگی هایی می گردد که چنان چه فرد مبلغ از آن بهره مند باشد نتیجه مثبت زحمات خود را به آسانی و به سرعت درک می نماید.

1- انگیزه الهی
در اولین قدم، مبلغ معارف الهی و دینی، بایستی انگیزه خدایی داشته باشد و تبلیغ صرفاً برای خدا صورت پذیرد. آنچه که برای غیر او همانند کسب منافع مالی، رسیدن به جاه و عزت، ترس و اضطراب و... صورت گیرد، هیچ بهره ای در آخرت نخواهد داشت، به نحوی که قرآن می فرماید: «... و مَن یرد ثواب الدّنیا نؤته مِنها و مَن یرد ثواب الآخرة نؤته مِنها و سنجزی الشّاکرین؛ هر کس دنیا را بخواهد از دنیا به او می دهیم، و هر کس آخرت را بطلبد از آخرت به او می دهیم و خداوند سپاسگذاران مرا به زودی پاداش می دهد» (آل عمران: آیه 145)
البته گاهی بر عملی که برای مقاصد دنیوی صورت گرفته باشد، علاوه بر نداشتن ثواب عذاب هم مترتب می گردد، به نحوی که از پیامبر (ص) نقل شده است که فرموده اند: مَن تعلّم القرآن للدّنیا و زینتها حرّم الله علیه الجنة؛ کسی که قرآن را برای دنیا و زینت آن بیاموزد، خداوند بهشت را بر او حرام کرده است. (بحارالانوار، ج 77: 100)

2- دلسوزی
یکی دیگر از ویژگی های مبلّغ، دلسوزی وی نسبت به بندگان خداوند است. مبلغ بایستی چون شمع بسوزد و نور بتاباند تا پروانه ها را بدین وسیله گرد خویش جمع کند، مبلغی که هدفش بیان مطلب اجمالی و کلی است و دلسوزانه مخاطب را متوجه نمی سازد، صرفاً خود را خسته نموده است و عملی بی اثر بلکه دارای اثری سوء انجام داده است. طبق نقلی علت مبعوث شدن حضرت موسی علی نبیّنا و آله و (ع) به نبوت سوزدلِ حضرت و دلسوزی وی نسبت به بندگان خدا بود.
پیامبر اسلام نیز خیلی می سوخت وقتی می دید تشنه کامانی ندای العطش سرداده ولی توانایی نوشیدن آب گوارایی که در کنار آن نشسته اند ندارند، ناراحت بود. چنانکه گویی می خواست خودش را از غم و غصه هلاک کند، تا اینکه بر وی آیه نازل شد که گویا می خواهی خود را دق مرگ کنی چرا که آنان به کتاب آسمانی ایمان نمی آورند.
«فلعلّک باخعٌ نفسک علی آثارهم اِن لم یؤمنوا بهذالحدیث اسفاً؛ گویی می خواهی خود را به کشتن دهی، و به خاطر اعمال آنان دق مرگ شوی، چنانچه آن ها به این گفتار ایمان نیاوردند» (کهف: آیه: 6)، و همین تعبیر در آیه دیگر نیز آمده است:
«لعلک باخعٌ نفسک الّا یکونوا مؤمنین؛ گویی می خواهی جان خود را از غم و اندوه از دست بدهی، برای این که ایمان نمی آورند: (شعرا: آیه: 3)

3- تشخیص دردهای اجتماع و ارائه داروی مناسب
هر جامعه ای مشکلات خاص خود را دارد، در هر منطقه ای برخی واجبات را ممکن است کمتر بها دهند، و بعضی گناهان ممکن است بیشتر رایج باشد، باید آن موارد را تشخیص داد و پادزهر مناسب تهیه دید. به بیان دیگر برخی مسائل و مشکلات فرهنگی جنبه عمومی دارد و به همه جا سرایت کرده است، ولی علاوه بر آن ها برخی نیز خاص مناطق و آداب و رسوم های خاص است، تفحص و شناسایی آن ها کار مبلغ کار دیده است، وی بایستی با روش های زیرکانه نقاط ضعف را دقیقاً بیابد، و چاره های آن را با استمداد از آیات و روایات یافته و عرضه کند.

4- استفاده زیاد از آیات و روایات
بی تردید جاذبه آیات و روایات بدان حدّ است، که هر گرسنه و تشنه ای را سیر می سازد، دل ها را مطمئن نموده و روحیه ایمانی را قوت می بخشند.به نحوی که عبدالصالح الهروی می گوید از امام رضا (ع) شنیدم که می فرمود:
رحِمَ الله عبداً احیی امرنا. فقلت له کیف یحیی امرکم؟ قال: یتعلم علومنا و یعلّمها الناس، فانّ الناس لو علموا محاسن کلامنا لاتّبعونا.
- خدا رحمت کند کسی را که امر ما را احیا کند، به او عرض کردیم چگونه امور شما را احیا کند؟ امام (ع) فرمودند: علوم ما را یاد می گیرد و به مردم می آموزد، مردم اگر خوبی های سخن ما را بشنوند، از ما تبعیت می کنند (معانی الاخبار: 180)

5- توجه به جلسه، زمان و مکان
مبلغ بایستی به تطابق متن تبلیغی خود با زمان و مکان و مستمعین بیندیشد، و قبل از شروع کار جوانب را در نظر بگیرد. بیان مسائل زناشویی در جلسات دختران و پسران مجرد، بیان جنس و فصل انسان (واژه های منطقی) در جلسات عوام، بیان معماهای ساختگی و احیاناً قبیح، و همچنین مطرح نمودن مسائل خانوادگی و شخصی شایسته نیست.
باید توجه داشت هر چیزی در جای خود نیکوست، و در غیر آن محل ممکن است نه تنها نیک نبوده بکله مضر باشد.

6- افزایش معلومات
محور اساسی تبلیغ علم است، مبلغی که معلومات ندارد هیچگاه قادر به موعظه مؤثر نیست و البته در بسیاری موارد عامل ضلالت و گمراهی عده ای نیز می شود.
باید توجه داشت صرف وجود عبادت در تبلیغ دین کارساز نیست؛ آن چیزی که عبادت را زینت می دهد، قدرت توسعه و ترویج می بخشد، علم است رسول خدا (ص) عابد بی دانش را چنین تشبیه فرموده است:
مثل العابد الّذی لا یتفقّه کمثل الّذی یبنی باللّیل و یهدم بالنّهار؛ داستان عابدی که علم نمی آموزد همانند کسی است که شبانه خانه بسازد و روز ویرانش کند. (کنز العمال: 28995)

7- قدرت بیان
مبلّغ باید بتواند آنچه را که دارد به نحو احسن بیان کند، آنکه معلومات زیاد اندوخته نموده ولی شیوه بیان آن را نیاموخته است، همانند گنجی مخفی شده در قعر زمین است و بکار کسی نمی آید، و رسول خدا (ص) در این باره می فرمایند:
مثل الذّی یتعلّم العلم ثمّ لایحدث به کمثل الّذی یکنز الکنز فلا ینفق منه.
مَثَل کسی که علم می آموزد و آن را بیان نمی کند مانند کسی است که گنج پنهان می کند و از آن انفاق نمی نماید (همان، 28995)، و به همین جهت تمام انبیا به تعبیر امام صادق (ع) خوش صدا بوده اند به نحوی که امده است :
مابعث الله عزوجلّ نبیّاً الّا حسُنَ الصّوت.
- خدای عزوجل پیامبری برنگزید، مگر اینکه خوش بیان بود (بحارالانوار، ج 11، ص 66).

8- معرفی
یکی از نکات مهمی که در تبلیغ مؤثر است این است که اگر مبلغ شایستگی هایی در جنبه های مختلف دارد، بدون اینکه قصد ریا داشته باشد، خود را معرفی نماید، تا بدین وسیله بر نفوذ سخنان خود بیفزاید.
حضرت یوسف علی نبیّنا و آله و (ع)، در راهنمایی هم زندانی های خود، ابتدا برازندگی های خود را اعلام نمود، او خود را پیرو حضرت ابراهیم (ع) خواند و عالم و دانشمند شمرد.
قال لایأتیکما طعامٌ ترزقانه الّا نبأتکما بتأویله قبل اَن یأتیکما ذالکما ممّا علّمنی ربّی اِنّی ترکت ملّة قومٍ لایؤمنون بالله و هم بالآخرة هم کافرون* واتّبعتُ ملّة آبائی ابراهیم و اسحق و یعقوب ما کان لنا اَن نشرک بالله مِن شیءٍ ذلک مِن فضل الله علینا و علی الناس و لکنّ اکثر النّاس لایشکرون.
یوسف گفت: پیش از اینکه جیره غذایی شما فرا رسد، تعبیر خوابتان را بیان خواهم کرد، این از دانشی است که پروردگارم به من آموخته است، من آیین قومی که به خدا ایمان ندارند و به سرای دیگر کافرند، ترک گفتم، من از آیین پدرانم ابراهیم و اسحاق و یعقوب پیروی کردم. برای ما شایسته نبود چیزی را همتای خدا قرار دهیم، این از فضل خدا بر ما و بر مردم است ولی بیشتر مردم شکرگذاری نمی کنند. (یوسف: آیه: 37- 38)

ثواب مبلغ
تعلیم علم و دانش، امر به معروف و نهی از منکر نسبت به دیگران و نیز یادگیری و فراگیری علوم دینی، همه از کارهای مبلّغ دین و اعمال روزمره اوست و برای آن ها در آیات و اخبار پاداش های سنگینی وعده داده شده است، که تنها تعدادی اندک از آن ها به شرح زیر می باشد:
از پیامبر (ص) نقل شده است که: من غَدا اِلی المسجد لایرید الّا لیتعلّم خیراً او لیعلّمه کان له اجر معتمرٍ تامّ العمرة و مَن راح الی المسجد لایرید الّا لیتعلّم خیراً او لیعلّمه فله اجر حاجٍّ تامّ الحجّة.
کسی که بامداد به مسجد رود و قصد چیزی جز یاد گرفتن و یاد دادن عمل خیری نداشته باشد، ثواب یک عمره تمام و کسی که شامگاه به مسجد رود و قصد چیزی جز یاد گرفتن و یاد دادن نداشته باشد، اجر یک حج تمام و مورد قبول دارد (بحارالانوار، ج 1: 185)، و همچنین فرموده اند: مَن ادّی اِلی اُمّتی حدیثاً یقام به سنّةٌ او یثلم به بدعةٌ فله الجنّة.
کسی که یک حدیث را به امتم برساند که موجب اقامه سنتی یا منع بدعتی بشود، بهشت بر او واجب است (بحارالانوار، ج2 : 152).
امام باقر (ع) نیز فرموده اند: رَحِمَ الله عبداً احیا العلم، فقیل و ما احیاءه؟ قال اَن یذاکره به اهل الدّین و الورع.
خدای رحمت کند کسیکه علم را احیا کند. سؤال شد احیا آن به چیست؟ فرمود: با اهل دین و تقوا به مذاکره آن بپردازد (همان، ج 1، ص 206)، و همچنین امام صادق (ع) فرموده اند: خطب رسول الله یوم مِنی فقال: نصرالله عبداً سمع مقالتی فوعاها و بلّغها مَن لم یسمعها.
پیامبر مکرم (ص) در منی خطبه خواندند و فرمود: خدا یاری نماید بنده ای را که حرفی از من می شنود و از بر می کند و به کسی که نشنیده است می رساند (همان، ج 2: 148 ؛ ره رستگاری، ج 2).