و زیباتر اینکه سوره مذکور در چنین روزی در شأن اهلبیت پیامبر(ص) نازل شد که پس از سه روز روزه ، افطار خود را به فقیر، یتیم و اسیرانفاق کردند و به یمن این سخاوت الهی و عارفانه از طرف خداوند مهربان اطعام شدند. برای تبیین ارزشهای اخلاقی، الهی و عرفانی این روز بزرگ، با حجت الاسلام والمسلمین حسینی قمی، استاد اخلاق و معارف اسلامی که در ادامه به گفت و گو نشستهایم می خوانید.
جناب حسینی قمی! چرا روز 25 ذیالحجه سرشار از کرامت ها و ارزشهای الهی توصیف شده است؟
- این روز مصادف با روزی است که سوره انسان در وصف و مدح و البته حقانیت اهل بیت عصمت و طهارت(ع) بر قلب مقدس رسول خدا(ص) نازل شد، روزی که کرامت حقیقی انسان متعالی در معرض دید همه ابنای بشر قرار گرفت. درچنین روزی خانواده مطهر مولای متقیان(ع) زیبا ترین جلوه های انسانیت و تقوای الهی را به تصویر کشیدند و با انفاقی بزرگ مسیر رستگاری را به شیوه ای دیگر طی کردند و این اقدام الهی آنها برای ما به عنوان بزرگترین الگوی زندگی الهی به یادگار ماند.
چرا سوره «انسان» در وصف اهل بیت(ع) نازل شده است؟
- سوره انسان هفتاد و ششمین سوره قرآن کریم است که در جزء 29 قرار دارد، این سوره نامهای دیگری نیز دارد که مشهورترین آنها«دهر» و «هل اتی» است. نزول این سوره در حقیقت نمادی از شکوه انسان را به نمایش می گذارد و به اعتقاد راسخ تمامی علما و مفسران شیعه و بیشتر علما و مفسران اهل سنت سوره هل اتی ـ یا همان سوره مبارکه انسان ـ در شأن علی(ع) و اهل بیت پیامبر (ص) نازل شده است. انفاق، ایثار، سخاوت و جود امیرالمؤمنین علی(ع) و اهل بیت پیامبر(ص) زبانزد خاص و عام و حتی دشمنان آن بزرگواران است و برخی آیات قرآن کریم مانند آیه ولایت(آیه 55 سوره مائده) و نیز سوره مبارکه انسان ـ گواه انفاق، ایثار، جود و سخاوت علی بن ابیطالب(ع) و خانواده بزرگوار ایشان است.
شأن نزول این سوره ارزشمند چه بود و چرا در «هل اتی» اهل بیت عصمت و طهارت(ع) مخاطب قرار گرفتند؟
- در اقوال صریح تاریخ اسلام ذکر شده که امام حسن و امام حسین ـ علیهما السلام ـ در کودکی بیمار شدند. رسول خدا(ص) همراه دو نفر از اصحاب خویش از آنها عیادت کردند. یکی از اصحاب به حضرت علی(ع) عرض کرد: چه خوب بود برای شفای دو فرزندت نذری برای خدا می کردید، در این شرایط مولای متقیان فرمودند:” نذر میکنم اگر خوب شدند سه روز را روزه بگیرم، حضرت فاطمه(س) نیز چنین فرمودند و جالب اینکه حسنین(ع) نیز فرمودند: ما نیز سه روز روزه می گیریم. فضه- کنیز آنان- نیز همین نذر را کرد.” مدتی گذشت دو سید و سرور جوانان بهشت شفا یافتند و همه به نذر خود وفا کردند و روزه گرفتند، اما برای افطار چیزی در خانه نبود، لذا علی(ع) مقداری پول تهیه کردند و آرد خریدند تا همسرشان حضرت زهرای مرضیه(س) نان تهیه کنند. علی (ع) نماز مغرب را با پیامبر خدا ادا کردند و به منزل آمدند. سفره را پهن کردند و هر پنج نفر سر سفره نشستند. هنگامی که امیرالمومنین(ع) اولین تکه را برداشت، مسکینی در خانه را زد و گفت:” السلام علیکم یا اهل بیت محمد(ص)! من مسلمان مسکینی هستم. از آنچه میخورید به من بخورانید. خداوند از نعمتهای بهشت به شما بدهد!” همه اهل خانه هر پنج قرص نان را به مسکین دادند، شب را گرسنه خوابیدند و چیزی جز آب نخوردند. فردای آن روز را نیز روزه گرفتند. فاطمه(س) یک سوم دیگر از آرد را نان تهیه کردند و پس از نماز مغرب، همین که سر سفره نشستند، یتیمی به در خانه آمد و گفت:” السلام علیکم یا اهل بیت محمد(ص)! من یتیمی مسلمان هستم. از آنچه میخورید به من نیز بدهید. خداوند شما را از نعمت های بهشتی اطعام کند.” همه اهل خانه، باز هم آن شب را گرسنه سپری کردند و چیزی جز آب نخوردند. فردای آن روز نیز همین اتفاق تکرار شد و این بار اسیری از مشرکان به در خانه آمد و گفت:” السلام علیکم یا اهل بیت محمد! ما را اسیر می کنید و به بند می کشید، اما به ما غذا نمیدهید؟” آن شب نیز همه نانهای خود را به اسیر دادند و با آب افطار کردند و گرسنه خوابیدند. فردای آن روز رسول خدا(ص) دو نور دیده خودشان امام حسن و امام حسین(ع) را دیدند که از شدت گرسنگی می لرزیدند. پیامبر(ص) با دیدن آنان فرمودند: «ای اباالحسن! حالت شما مرا سخت ناراحت میکند. نزد دخترم فاطمه برویم.» نزد فاطمه(س) رفتند و دیدند ایشان در محراب خود، از گرسنگی دچار ضعف شدیدی شده و چشمانش گود افتاده است. پیامبر(ص) دخترشان را در آغوش گرفتند و فرمودند: «به خدا پناه میبرم. شما سه روز است که گرسنهاید!» در این هنگام جبرئیل نازل شد و گفت: «ای محمد! آنچه را خداوند برای تو در باره اهل بیت مهیا ساخته است، بگیر. پیامبر (ص)فرمود: چیست؟ : «هل اتی علی الانسان حینٌ من الدّهر» تا آنجا که می فرماید: «لا نرید منکم جزاءً و لا شکوراً».
سوره «انسان» ما را برای رسیدن به راه رستگاری به چه نکاتی رهنمون میکند؟
-این سوره به پنج نکته ارزشمند برای رسیدن انسان به تعالی روحی و رستگاری ابدی اشاره دارد، آفرینش انسان، خلقت او از نطفه و سپس هدایت و آزادی اراده او، جایی هم سخن از پاداش ابرار و نیکان در دنیا و آخرت به میان آورده که شأن نزول آن درمورد اهل بیت(ع) است. در ادامه به دلایل استحقاق این پاداشها و حاکمیت مشیت الهی در عین دارای اختیار بودن انسان تاکید دارد. بنابراین توجه ویژه به این نکات ارزشمند ما را به سرمنزل حقیقی الهی شدن رهنمون میسازد، همان مسیری که خانواده مطهر مولای متقیان(ع) با سخاوت و انفاق عاشقانه در راه خدا طی کردند و امروز به عنوان الگو برای ما به یادگار مانده است.
برای تبیین ارزشهای فکری، اعتقادی و سیره زندگی حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س) به عنوان دو زوج الهی و آسمانی، چه نکاتی را باید مورد توجه قرار دهیم؟
- به نکته مهم و ارزشمندی اشاره کردید، زیرا در زندگی مشترک حضرت زهرا(س) و امیرالمومنین علی(ع) شاهد دورنمایی کامل از زندگی توأم با مودت، رحمت و آرامش روحانی هستیم. آرامشی که هیچ بویی از ریا و خودنمایی ندارد و جز رضای خدا در این زندگی نگاه دیگری دیده نمیشود. زندگی این دو بزرگوار الگوی ویژه برای همه ماست تا در مسیر پر تلاطم زندگی از آن بهره بگیریم و خانواده خود را بر مدار خداشناسی و دوستی اهل بیت(ع) استوار کنیم. اخلاق محوری، مهمترین رکن زندگی این دو گوهر آسمانی است، ما هم اگر به این الگوی زیبا توجه کنیم بی گمان زندگی متعالی خواهیم داشت.
نظر شما