کوچه ها را آذین می بندیم و دعای هر روز و هر لحظه مان می شود «اللهم عجل لولیک الفرج». همه این ها در ست! اصلا قرار است همیشه یادمان باشد که مولای مان در غیبت به سر می برد و بیشتر از اینکه ما منتظر و چشم به راه آمدنش باشیم، اوست که چشم به راه است تا با کارهای مان زمینه ظهور را فراهم کنیم.
اما زمینه ظهور چگونه فراهم می شود؟ آیا خواندن دعای عهد و ندبه سر دادن کفایت می کند؟ نه! در کنار همه این ها باید خودمان را به صفات و اخلاق نیکو آراسته کنیم و خانواده مان را به این کار تشویق کنیم. اصلا وظیفه خانواده مهدوی، تربیت نسل مهدوی با توسعه اخلاق در خانواده است. تنها به این صورت است که انتظار فرج را از یاد نمی بریم و دست دعایی که به امید فرج به سوی خدا بلند می کنیم، بی پاسخ برنمی گردد. باز هم تاکید می کنیم: توسعه اخلاق و اخلاق محوری یک اصل اساسی برای فراهم شدن زمینه ظهور حضرت صاحب الامر(عج) است.
در مورد ضرورت توسعه اخلاق در دوران غیبت، گفت و گویی با حجت الاسلام محمد مهدی طباطبایی انجام داده ایم که شرح آن را می خوانید.
*خصوصیات اخلاقی منتظران حقیقی امام زمان(عج) چیست؟ و منظور از توسعه اخلاق در دوران غیبت امام زمان(عج) چیست؟
آراسته شدن به اخلاق منتظران واقعی یکی از وظایفی است که بر عهده تمام شیعیان منتظر امام زمان(عج) گذاشته شده است. البته قبل از ورود به بحث، باید بدانیم که توسعه اخلاق به معنی تهذیب نفس و آراسته شدن به فضیلت ها و صفات نیکوی اخلاقی است. یعنی انسان تلاش کند تا با زینت دادن خود به اخلاق و ویژگی های نیکو و پسندیده، زمینه ظهور قائم آل محمد(عج) را فراهم کند. چون تنها به این وسیله است که می تواند یکی از یاران و سربازان آن حضرت باشد و ایشان را در قیام بزرگ خود یاری کند .
گفته شده که توسعه اخلاق و کسب صفات نیکوی اخلاقی، یکی از وظایفی است که بر عهده هر شیعه منتظری گذاشته شده است. ضرورت تلاش برای کسب و تقویت اخلاق در دوران غیبت امام زمان(عج) تا چه اندازه است؟
در همین مورد، نعمانی روایتی را ثبت کرده با این مضمون که امام جعفر صادق(ع) فرموده است: «هر کسی که دوست دارد از یاران و اصحاب امام قائم(عج) باشد باید پرهیزکار و باتقوا باشد و با اخلاق نیکو رفتار کند، در حالی که منتظر آن حضرت باشد. اگر چنین حالتی بمیرد و پس از مردنش امام قائم(عج) به پا خیزد ، پاداش ما مانند کسی است که آن حضرت را درک کرده است، پس کوشش کنید و در انتظار بمانید، گوارا باد شما را ای گروه مشمول رحمت خداوند متعال.»
بر اساس این روایت می توان درک کرد که تهذیب نفس و دوری کردن از گناهان و کارهای ناپسند به عنوان یکی ا ز وظایف شیعیان منتظر در دوران غیبت بوده و این موضوع که از آن به نام توسعه اخلاق می توان یاد کرد، تا اندازه ای اهمیت و ضرورت دارد که در توقیع شریفی که از ناحیه حضرت صاحب الامر امام زمان(عج) به مرحوم شیخ مفید صادر شده، تاکید شده است که گناهان و اعمال ناپسند و زشتی که شیعیان مرتکب آن می شوند یکی از دلایل و یا حتی تنها علت طولانی شدن غیبت آن حضرت و دور شدن شیعیان از دیدار ایشان به حساب می آید. بخشی از متن این توقیع را علامه محمدباقر مجلسی در کتاب بحار الانوار ثبت کرده است، با این مضمون که : «... فما یحبسنا عنهم الا ما یتصل بنا ممانکرهه، ولانوثره منهم؛ ... پس تنها چیزی که ما را از آنان(شیعیان) پوشیده می دارد، همانا چیزهای ناخوشایندی است که از ایشان به مامی رسد و خوشایند ما نیست و از آنان انتظار نمی رود.»
*بنابراین می توان گفت که اخلاق خوب می تواند عامل تعیین کننده ای برای کسب یاوری آن حضرت باشد؟
درست است. اخلاق خوب و شایسته یکی از صفت های یاوران امام زمان(عج) است. این گروه از انسان ها در عین حال که مزین به صفت ها و خصلت های پسندیده هستند، تلاش می کنند که اخلاق خوب خود را توسعه بدهند. یعنی هم چنین صفت هایی را در خودشان تقویت می کنند و هم با رفتار و کردار پسندیده، دیگران را به تقلید از خود و داشتن این صفت ها تشویق می کنند.
*در اینجا این پرسش به ذهن خطور می کند که چرا اخلاق پسندیده و توسعه آن یکی از معیارهای یاوری امام زمان(عج) است؟ آیا تلاش در عبادت و مطالعه و یادگیری علوم دینی برای شیعیان و منتظران آن حضرت کفایت نمی کند؟
برای پاسخ به این پرسش لازم است که به شخصیت و کرامت های وجود مقدس امام زمان(عج) توجه کنیم. می دانیم که آن حضرت مظهر کامل اخلاق ربانی و آیینه تمام نمای آداب الهی است. مسلم است که وقتی کسی امام منتظر خود را مانند جد بزرگوارش، پیغمبر(ص) کامل کننده مکرمت های اخلاقی می داند و ظهور آن حضرت را ادامه و عامل تداوم بعثت پیغمبر اکرم(ص) برای صعود فضیلت ها و صفت های معنوی می شمارد، خودش هم تلاش می کند تا اخلاق پسندیده و مورد رضایت امام زمان(عج) را در وجود خودش تقویت کرده و توسعه بدهد.
*آیا می توان گفت اگر اخلاق در جامعه اسلامی تقویت نشود به نوعی زمینه ظهور امام زمان(عج) فراهم نشده است؟
همین طور است. فریاد «هل من ناصر» را امام زمان(عج) مانند جد بزرگوارش، امام حسین(ع)، سر داده است. این صدا برای همیشه در تاریخ پیچیده شده و شیعیان و انسان های آزاده وظیفه دارند که به ندای آن حضرت لبیک بگویند. نحوه لبیک گفتن را هم امام علی(ع) آموزش داده و فرموده است: «با پرهیزکاری و تلاش بسیار و پاکدامنی و راستی امام زمان خود را یاری بدهید.»
امام جعفر صادق(ع) هم نحوه لبیک گفتن به دعوت امام زمان(عج) را توسعه اخلاق نیکو دانسته و فرموده است: « کسی که دوست دارد، از یاران قائم باشد باید منتظر باشد و در همان حال، از گناهان اجتناب ورزد و خود را به اخلاق نیکو بیاراید.» بنابراین ترویج و گسترش دادن اخلاق و فضیلتهای اخلاقی به عنوان راهبرد اصلی برای منتظران ظهور و حتی حکومت اسلامی محسوب می شود. چنین سیاست و راهبردی می تواند در کنار راهکارهای اجرایی به عنوان یک هدف و معیار اساسی برای فراهم کردن زمینه ظهور مطرح شده و مورد استفاده قرار بگیرد.
*آیا توسعه اخلاق، امری فردی است و خود شخص منتظر باید تلاش کند تا خود را آراسته به صفات نیکو کند و یا اینکه خانواده یا جامعه اسلامی چنین وظیفه ای را در دوران غیبت بر عهده دارد؟
در وهله اول خود انسان مسئول است تا صفت های اخلاقی و رفتاری را در خودش تقویت کند و گسترش بدهد. چون انسان دارای اراده قوی است که می تواند در مقابل بسیاری از بدی ها مقاومت کند و خودش را از لجنزار گناهان دور نگه دارد. پس از آن، خانواده، مدرسه، دانشگاه و یا حوزه مسئولیت چنین کاری را بر عهده دارد . دوستان و همنشینان و همچنین محیط زندگی و جامعه هم هر کدام به نوبه خود در توسعه اخلاق سهیم هستند. از دیگر عوامل تعیین کننده توسعه اخلاق در جامعه امروزی، شبکه های ماهواره ای و سایت های اینترنتی هستند که در کنار سایر دستگاه ها و وسایل ارتباط جمعی نقش بسیار مهمی در توسعه اخلاق و یا کشیدن افراد به سمت گناهان و رذائل اخلاقی ایفا می کنند. درواقع تمام این گروه ها و افراد، می توانند تاثیر مثبت و یا منفی در اخلاق یک انسان داشته باشند و او را به ورطه نابودی یا مرتبه سعادت و رستگاری برسانند.
*مشخص است که خانواده به عنوان مرکز اصلی آموزش و تربیت انسان ها، نقش بسیار مهمی در توسعه اخلاق و فراهم کردن زمینه ظهور امام زمان(عج) ایفا می کند.
نقش خانواده در توسعه اخلاق و زمینه سازی برای شهور امام زمان(عج) غیرقابل انکار است. چون جوان مهدوی تحت تاثیر سه عامل می تواند شکل بگیرد و خود را به اخلاق مهدوی آراسته کند، این سه عامل شامل افراد مهدوی، خانواده مهدوی و جامعه مهدوی است که خانواده جایگاه ویژه ای در این میان دارد. به عبارت دیگر، خانواده مهدوی به عنوان کانونی است که کمک می کند تا نسلی را تربیت کنیم که سرباز امام زمان(عج) باشند. بنابراین خوب است که نقش خانواده را در این گونه مباحث برحسته کنیم، چراکه زمینه سازی برای ظهور نیاز به فعالت تربیتی و اخلاقی صحیح دارد که اساس آن خانواده است.
از طرف دیگر، به دلیل اهمیت نقش خانواده مهدوی در توسعه اخلاق و فراهم کردن امکان ظهور امام زمان(عج) است که دشمنان اسلام تلاش می کنند تا با انواع تهاجمات فرهنگی مرزهای خانواده را از بین بردارند و تاثیر خانواده در تربیت صحیح اسلامی را حذف کرده و یا به حداقل برسانند. به همین دلیل لازم است که روش های تربیتی را محکم کنیم تا خانواده های مسلمان به عنوان سنگری در برابر تهاجمات فرهنگی باشند و بتوانند فرهنگ اصیل اسلامی را به نسل های بعدی منتقل کنند.
نظر شما