مقطع دکتری که دیگر دردسرهای خودش را دارد، بخصوص اگر قرار باشد یک طرح پژوهشی را تا آخر دنبال کرد، دشوارترین بخش آن گرفتن پژوهانه برای حمایت از رساله دکتری است که از ابتدا تاکنون با اما و اگرها و چالشهای زیادی روبهرو بوده است.
پژوهانه چیست؟
بر اساس آیین نامهای که سال 88 توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تصویب شد، پژوهانه به این شرح تعریف شده است: «به منظور ارتقای کیفیت رسالههای دکتری در راستای انطباق با نیازهای اساسی کشور، گسترش نهضت تولید علم و حل علمی مشکلات کشور، تقویت و تسهیل حضور و تلاش تمام وقت دانشجویان دکتری در دانشگاهها و مراکز علمی و پژوهشی، در راستای تحقق اهداف چشم انداز 20 ساله جمهوری اسلامی ایران مبنی بر دستیابی به جایگاه اول علمی و فناوری در منطقه آسیای جنوب غربی، آیین نامه اجرایی طرح اعطای پژوهانه به دانشجویان دکتری تهیه شده است.»
دردسرهای پرداخت پژوهانه 5 میلیون تومانی
بر اساس بخشهای دیگر این آیین نامه، مبلغ پنج میلیون تومان به دانشجویان دکتری اعطا میشود که 35 درصد نخست آن پس از تأیید و تصویب رساله دکتری، 35 درصد پس از ارایه گزارش پیشرفت 50 درصد از کار و 30 درصد پایانی پس از دفاع پایان نامه و تأیید استاد راهنما پرداخت میشود.
این مبلغ قرار است علاوه بر حل بخشی از مشکلات دانشجویان دکتری، به آنها در پیشبرد طرح پژوهشی کمک کند؛ اما شکل خوش این آیین نامه تنها در حد همان نوشتارهای کاغذی و انتشار در سایتها باقی مانده و تاکنون بیشتر دانشجویان دکتری این پژوهانه را بر اساس قانونی که وجود دارد، دریافت نکردهاند.
اما و اگرهای زیادی در پشت پرده پرداخت پژوهانه ناچیز دکتری وجود دارد که در ادامه این گزارش تعدادی از دانشجویان دکتری به آن اشاره میکنند.
نفس پژوهانه ارزشمند است، اما...
قاسم عموعابدینی، عضو ستاد نقشه جامع علمی کشور و معاون سابق پژوهشی دانشگاه تهران در گفتوگو با ما، ضمن اینکه بر نفس مثبت پرداخت پژوهانه تأکید دارد، اما از پرداخت غلط آن انتقاد دارد: هر چند اصل کار پرداخت پژوهانه درست است، اما ساز و کار پرداخت آن غلط است. حمایت از دانشجویان دکتری و پرداخت مبلغی هرچند اندک برای پیشبرد طرحشان خود به خود کار با ارزشی است، اما در این چندسال شیوه مناسبی در پرداخت پژوهانه ارایه نشده است، بنابراین نه فضای بیرون از دانشگاه و نه استاد و دانشجو درباره دریافت این رقم اصلاً توجیه نیستند که همه این عوامل به بی نظمی مدیریت پژوهانه کمک کرده است.
نوشدارویی پس از مرگ سهراب!
سید اسماعیل حسینی، برگزیده جشنواره خوارزمی هم یکی دیگر از آن دسته محققان جوانی است که نتوانسته مانند سایر دانشجویان دکتری، پژوهانه را در وقت مناسب خود دریافت کند: «این پنج میلیون تومانی که برای پژوهانه دانشجویان دکتری در نظر گرفته شده، متأسفانه حکم نوشداروی بعد از مرگ سهراب را دارد. از طرفی مبلغ بقدری کم است که حتی به هزینه پرینت نسخههای پایان نامه در جلسه دفاع را هم تأمین نمیکند. از سوی دیگر برای دانشجویی که طرح پژوهشی عملیاتیتر دارد، این مبلغ آن قدر ناچیز است که حتی خرج خرید یا ساخت یک قطعه را هم مدیریت نمیکند. باید در نظر داشت که عده زیادی از دانشجویان دکتری، متأهل هستند و باید بر اساس قانون تنها در محیط دانشگاه کار کنند، در حالیکه به خاطر مشکلات مالی مجبور میشوند خارج از دانشگاه هم کار کنند. باز هم باید بگویم، این مبلغ پژوهانه نه میتواند پاسخگوی مشکلات مالی دانشجویان باشد، نه تأمینکننده نیاز تحقیقاتی آنها در بخش دانشگاه.»
این دانش آموخته دانشگاه صنعتی شریف، تعویق در پرداختها را از دیگر مشکلات پژوهانه میداند که قرار بود بخشی از آن را دستگاههای متولی مثل وزارت علوم و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری پرداخت کنند: «متأسفانه این مبلغ به صورت کامل پرداخت نمیشود و دستگاههای متولی از زیر بار آن شانه خالی میکنند.»
دیرکرد در اختصاص پژوهانه
فرهاد پناهی از دیگر متقاضیان پژوهانه به خبرنگار ما میگوید: «بعد از تصویب پروپوزال، بخشی از مبلغ پرداخت میشد و تا زمان دفاع، پرداختها ادامه داشت، اما شرایط سختی با این شیوه پرداخت پیش روی دانشجویان گذاشته میشد و دانشجو سختیهای زیادی را تحمل میکرد و حتی گاهی کار از کار میگذشت و بعد این مبلغ در اختیار دانشجویان قرار میگرفت.»
وضعیت ایده آل پرداخت چگونه باشد؟
وی در این باره پیشنهادی برای شرایط مطلوب اعطای پژوهانه ارایه میکند و میگوید: دانشجویان علوم پزشکی به محض ورود به دکتری حرفه ای، از وزارت بهداشت حقوق دریافت میکنند و فرقی بین دانشجویان دکتری و این عده وجود ندارد. بیشتر افرادی که وارد این دوره میشوند، متأهل هستند و مشکلات خانوادگی دارند. اگر وزارت علوم هم چنین برنامهای داشته باشد که دانشجویان دکتری را تحت حمایت ماهیانه قرار دهد، شرایط خیلی بهتر است، اما شرط تصویب پروپوزال برای پرداخت پژوهانه اصلا کار درستی نیست و هیچ مشکلی از نیاز جامعه و دانشجوی دکتری درمان نمیکند.
وی این پرسش را هم مطرح میکند که چرا وزارت علوم پول را به صورت مستقیم در اختیار دانشجو قرار نمیدهد تا روحیهای برای ادامه تحصیل داشته باشد و میافزاید: مبلغ نخست این پژوهانه در اختیار من قرار گرفت که دو سال از تصویب پروپوزالم گذشته بود! به نظر شما این زمان ایده آل است؟ در حالیکه خیلی راحت میشود از این دانشجویان حمایت کرد.
مسؤولان وزارت علوم پاسخگو نبودند
در ادامه پیگیریهای خبرنگار ما در خصوص وضعیت پرداخت پژوهانه دکتری به دانشجویان و بررسی علل این شیوه پرداخت، تماسهای مکرری با مسؤولان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گرفته شد، اما متأسفانه مسؤولان پژوهشی پاسخگو نبودند.
پولی برای پژوهانه نداریم!
بهزاد احمدی، دیگر دانشجویی که مشکلات زیادی را برای دریافت این پژوهانه متحمل شده است، میگوید: پژوهانهای در اختیار من قرار نگرفت، چون اعلام کردند که بودجه تمام شده است، هرچند در سالهای گذشته هم این مبلغ با تأخیر پرداخت میشد!
محمد رحمتی، دانشجوی رشته برق دانشگاه صنعتی شریف هم تنها بخشی از این پژوهانه را به خاطر شرایط نامساعد پرداختها توانسته دریافت کند، اما یک راه حل هم ارایه میدهد و میگوید: این مبلغ اگر با نظارتهای دانشگاه و استاد به صورت مرحلهای در اختیار دانشجویان قرار گیرد، فکر کنم شرایط مناسبتری داشته باشد.
متأسفانه با وجود اینکه بارها از سوی برخی از مسؤولان علمی کشور اعلام شده که مبالغی به عنوان پژوهانه در اختیار دانشجویان قرار گرفته است، اما مشکلات بیشمار دیگری که در این گزارش نمیگنجد، گریبانگیر دانشجویان دکتری است.
خبرها حاکی از آن است که اگرچه در گذشته این پژوهانه بلاعوض به دانشجویان پرداخت میشد، اما حالا با تدابیر جدید، این پژوهانه در قالب وام به آنان پرداخت میشود و دیگر بلاعوض نیست.
مسؤولان کشور ما همواره از ضعفهای پیش روی صنعت و دانشگاه دم میزنند، ضعف هایی که به زعم همکاری این دو بخش، شاید بتواند مشکلات را تا حدی برطرف کند، اما وقتی در حیاتیترین قسمت دانشگاه یعنی حمایت از طرح پژوهشی، مشکلات مالی بیداد میکند و دانشجویان دکتری کوچکترین حمایتی از آموزش عالی کشور دریافت نمیکنند، انتظار کمتری هم باید داشت که بتوانند با قوت و انگیزه گامی کوچک برای حل معضلات صنعتی و اقتصادی کشور بردارند.
نظر شما