به گزارش گروه معارف قدس آنلاین ، حضرت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) فرزند عبدالله بن علي، از نوادگان حضرت امام حسن مجتبي (عليه السّلام) است که نسب ایشان با چهار واسطه به دومین پیشوای بر حق شیعیان مي رسد. این شخصیت واجب التعظیم 79 سال از عمر با بركت خویش را در مسیر اعتلای فرهنگ ناب شیعه و معارف اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) صرف کرد و البته این توفیق برایش حاصل شد که دوران امامت چهار امام معصوم(علیهم السلام) يعني امام موسي كاظم(علیه السلام)، امام رضا(علیه السلام)، امام جواد(علیه السلام) و امام هادی(علیه السلام) را درک کند.

امروز برابر با سالروز وفات حضرت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) است، به همین مناسبت فرازهای عمر بابرکت این شخصیت ارجمند شیعه را در گفت و گو با دکتر مجید معارف، استاد دانشگاه و کارشناس معارف اسلامی مورد بررسی قرار داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

* حضرت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) که بود و چرا از ایشان به‌عنوان شخصیت تأثیرگذار شیعه یاد می‌شود؟

** حضرت عبدالعظيم حسني(علیه السلام) یکی از ممتازترین دانشمندان شيعه و از راويان حديث امامان معصوم(علیهم السلام) است. ایشان در دوران حیات پربرکت خویش، یکی از محبوب‌ترین و معتمدترین شخصیت‌های تاریخ اسلام در میان مردم دوران خود بوده است. جایگاه شخصیتی و اعتبار معنوی عبدالعظیم حسنی تا آنجاست که امام رضا(علیه السلام) بر زیارت ایشان تأکید کرده و می فرمایند:« هرکسی که به زیارت امام حسین مشتاق است، به زیارت عبدالعظیم حسنی در ری برود که ثواب زیارتش برابر با ثواب زیارت سیدالشهداست.». در روایت دیگری از امام هادی(علیه السلام) نیز این چنین عنوان شده است که ایشان فرمودند:« گاهي برخی از افراد پرسش‌هایی را مطرح می کردند و ما آن‌ها را به سوی عبدالعظیم حسنی راهنمایی می کردیم تا پاسخ پرسش‌های خویش را دریافت کنند.» از این رو جایگاه ممتاز حضرت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) روشن و مشخص است.

* مأموریت اصلی حضرت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) چه بود و چرا ایشان به ری سفر کردند؟

** پرسش قابل تأملی است و البته درک حضور ایشان در ری نیز نیازمند تأمل و تدبر ویژه است. مأموریت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) برای سفر به ری از سوی امام هادی(علیه السلام) طراحی شده بود و ایشان در راستای توسعه و نشر معارف معصومین(علیهم السلام) و تشیع راهی ری شدند. نکته دیگر اینکه اوضاع سیاسی عصر حیات ایشان سرشار از خفقان و اختناق بود و این شخصیت جلیل القدر در نهایت غربت و بی سر و صدا راهی ری شدند و البته در چنین دوران دشوار و سختي بود كه حضرت عبدالعظيم (عليه السلام) به خدمت حضرت امام هادي(علیه السلام) رسيدند و عقايد ديني خود را بر آن حضرت عرضه كردند، حضرت ایشان را تأیید کرده و فرمودند: «تو از دوستان ما هستي.» اما این دیدار در سامرا نقطه عطف سفر عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) به ری بود و ایشان تحت تعقیب دستگاه عباسی قرار گرفتند و برای مصون ماندن از حاکمیت، به توصیه امام هادی(علیه السلام) از سامرا خارج شدند و در حالی که شهر به شهر در سفر بودند، سرانجام ری را انتخاب کردند و در آنجا ساکن شدند تا دریچه دیگری برای تبیین معارف دینی باز شود.

ایشان در بدو ورود به ری به عنوان مسافری ناشناس به منزل یکی از شیعیان رفتند و مدتی نگذشت که شیعیان ری، دیگر ایشان را به عنوان نماینده و وکیل امام هادی(علیه السلام) در میان خود شناختند، اما بدون اینکه محل زندگی ایشان افشا شود، با عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) ارتباط برقرار کردند.

* چرا از ایشان به عنوان محدث و راوی روایات ائمه هدی(علیهم السلام) یاد می‌کنند؟

** یکی از مهم‌ترین فضایل عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) روایت ائمه هدی(علیهم السلام) و بویژه چهار امام معصومی که در دوره حیات خویش از وجود ایشان بهره برده است، ضمن اینکه از وی به عنوان یکی از محدثين مشهور شیعه یاد می شود. وی روایات معصومین(علیهم السلام) را به واسطه ارتباطی که با امام هادی(علیه السلام) داشت، به شیعیان عرض می کرد و همین مساله موجب شده بود انحرافات و خرافه هایی که به وسیله دسیسه‌های عمال حکومت عباسی در میان مردم و بخصوص تشیع رایج شده بود، از بین برود. همچنین وی روایاتی را از امام رضا(علیه السلام)، امام جواد(علیه السلام) و امام هادی(علیه السلام) به شیعیان عرضه و بدین وسیله ارتباط آنان را با امام هادی(علیه السلام) فراهم می کرد. در تأیید محدث بودن ایشان همین بس که امام هادی(علیه السلام) پاسخ بسیاری از پرسش‌های شیعیان را که مرتبط با فقه و حدیث بود، به ایشان واگذار می کردند.

حضرت عبدالعظيم حسني(علیه السلام) در روایتی آورده است: از امام هادي (علیه السّلام) شنيدم که می‌فرمودند:«مقصود از «رجیم» از رحمت و آمرزش دور شدن، و از درگاه خداوند رانده شدن است (و او شيطان است) و هيچ مؤمني او را به ياد نمی‌آورد مگر با لعن و نفرت.» از آنجا که امام رضا(علیه السلام) شیعیان را به زیارت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) توصیه فرموده‌اند، خوب است به روایتی در این زمینه اشاره‌کنم. ایشان به عبدالعظیم(علیه السلام) فرمودند تا چند توصیۀ راهگشای اخلاقی آن امام همام را به شیعیان ابلاغ کند. امام رضا(علیه السلام) فرمودند: «ای عبدالعظیم ، سلام مرا به دوستان برسان و به آن‌ها بگو، شیطان را به دل‌های خویش راه ندهند، در گفتار و رفتار خویش راستگو و امانتدار باشند، از جدال و ستیز بی‌جا که برای آن‌ها سودی ندارد، پرهیز کنند و خود را به بدگویی یکدیگر مشغول نکنند که این توصیه‌ها  راه سعادت را به روی آن‌ها بازخواهد کرد.

* اشاره کردید به این نکته که ثواب زیارت حضرت عبدالعظیم(علیه السلام) برابر با ثواب زیارت سیدالشهدا(علیه السلام) است، این جایگاه و مقام بر اثر چه وجه شخصیتی برجسته، به حضرت عبدالعظیم (علیه السلام) عنایت شده است؟

** نخستین دلیل برای این جایگاه رفیع حضرت عبدالعظیم(علیه السلام) این است که ایشان درنهایت غربت ترک وطن کردند و برای اعتلای دین درنهایت گمنامی تا پای جان ایستادگی کردند. اگر ایشان آن غربت سنگین را در آن دوران سخت اختناق عباسی متحمل نمی‌شدند، بی‌گمان از شالوده شیعه چیزی باقی نمی‌ماند، ضمن اینکه احادیث جعلی و روایات دروغین به ائمه هدی(علیهم السلام) نسبت داده می‌شد. حضرت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) حلقه وصل شیعیان و محبان اهل بیت(علیهم السلام) به امام زمانشان یعنی امام هادی(علیه السلام) بودند. اما نکته مهم‌تر اینکه در آن دوران تاریخی و خفقان شدید جهان اسلام این بیم وجود داشت که شیعیان در تعقیب و گریزهای عباسیان جان خود را از دست بدهند، در چنین شرایطی، امام هادی(علیه السلام) برای جلوگیری از بروز خطرهای احتمالی برای شیعیان بویژه افرادی که برای زیارت امام حسین(علیه السلام) راهی سفر می‌شدند، فضیلت زیارت عبدالعظیم حسنی(علیه السلام) را برابر با زیارت امام حسین(علیه السلام) برشمردند تا عاشقان کوی حسینی شمیم کربلا را در ری استشمام کنند. از این رو ثواب زیارت ایشان برابر با ثواب زیارت امام حسین(علیه السلام) است. ضمن اینکه مأموریت ایشان نفی ظلم و روشنگری دینی بود، چنانکه سیدالشهدا(علیه السلام) نیز با نثار جان خویش بر عقیده دینی پافشاری کردند تا سنت و آیین محمدی(صلی الله علیه و آله) زنده بماند.