نشست علمی «تحلیل ابعاد و جایگاه تاریخی دفاع مقدس هشت‌ساله در پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی» با حضور حجت‌الاسلام استاد سعید فخرزاده، مدیر دفتر ثبت و تدوین دستاوردهای انقلاب اسلامی حوزه هنری، دکتر عباس حیدری‌مقدم آرانی، نویسنده و تاریخ‌نگار دفاع مقدس و دکتر مجتبی سلطانی احمدی، نویسنده و دانشیار دانشگاه پیام نور در پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی برگزار شد.
در این نشست، سخنرانان درباره جایگاه تاریخی دفاع مقدس، چرایی تقدس آن، ظرفیت‌های انسانی و فرهنگی شکل‌گرفته در این دوره و تأثیر آن بر روند قدرت‌یابی و خوداتکایی کشور سخن گفتند.
سلطانی احمدی: دفاع مقدس کارخانه تولید قدرت، ابتکار و خودکفایی شد
دکتر مجتبی سلطانی احمدی در آغاز با اشاره به هندسه کلی پیام رهبر معظم انقلاب گفت این پیام را می‌توان در سه مدار به‌هم‌پیوسته بازخوانی کرد: تبیین جایگاه دفاع مقدس در فلسفه تاریخ انقلاب اسلامی بر پایه مفهوم قرآنی ایام‌الله، ترسیم مؤلفه‌ها و شاخص‌های عینی ایران قوی در برابر تحقیر تاریخی دوره وابستگی و بازخوانی جایگاه شخصیت و مکتب شهید سیدحسن نصرالله.
وی با اشاره به آیه «وَذَکِّرْهُم بِأَیّامِ الله» در آغاز پیام افزود: یادآوری دفاع مقدس یک نوستالژی یا مرثیه‌سرایی تاریخی نیست، بلکه فراخوانی برای بازخوانی سنن الهی در نصرت مؤمنان و بازتولید آن اراده در مواجهه با چالش‌های معاصر است.
دانشیار دانشگاه پیام نور همچنین با اشاره به تحلیل تاریخی جنگ تحمیلی در پیام رهبر انقلاب گفت تحمیل جنگ هشت‌ساله را نمی‌توان صرفاً به جاه‌طلبی رژیم بعث تقلیل داد، بلکه باید آن را در چارچوب تقابل تاریخی با استقلال ایران و تلاش برای بازگرداندن کشور به مدار وابستگی مورد توجه قرار داد.
سلطانی احمدی با اشاره به تعبیر «ققنوس‌وار برخاستن» در پیام رهبر انقلاب اظهار کرد: یکی از زنده‌ترین تصاویر در این پیام، تصویر برخاستن ققنوس‌وار نظام اسلامی از خاکستر جنگ و فشارها است. دفاع مقدس به تعبیر دقیق، کارخانه تولید قدرت، ابتکار، خودباوری و خودکفایی شد.
فخرزاده: زیرساخت قدرتمند شدن ایران در طول دفاع مقدس شکل گرفت
حجت‌الاسلام سعید فخرزاده با اشاره به شرایط ایران در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: در ابتدای انقلاب دشمن تصور می‌کرد که در یک فرصت بسیار کوتاه می‌تواند وارد کشور شود، انقلاب را با یک مشکل اساسی مواجه کند و حتی به سرنگونی جمهوری اسلامی در داخل دست یابد.
وی افزود: این تصور با توجه به آسیب‌پذیری ساختار نظامی کشور بی‌پایه نبود، اما دشمن از نگرش و اعتقاد مردم و امام اطلاع نداشت. حضرت امام به جای ایجاد تشکیلات یا حزب و ارتباط با نخبگان خاص، مستقیماً با مردم ارتباط برقرار کردند و طی سال‌های مبارزه، بر تغییر سطح آگاهی و باور مردم تأکید داشتند.
فخرزاده در ادامه با طرح این پرسش که چه چیزی در دفاع مقدس تولید شد، گفت: با وجود همه محاسبات دشمن و در اختیار داشتن اطلاعاتی از نقاط ضعف ایران، نه‌تنها دشمن موفق به شکست انقلاب نشد، بلکه به نظر می‌رسد زیرساخت قدرتمند شدن ایران در طول دفاع مقدس شکل گرفت.
وی با اشاره به شرایط تحریم و محدودیت‌های اقتصادی گفت: زمانی که تحریم شدیم، محدودیت داشتیم و درآمد ارزی نداشتیم، ناچار شدیم در داخل تولید کنیم. در حوزه کشاورزی و دامداری کارهای زیادی انجام شد و در تولید گندم به خودکفایی رسیدیم و حتی امکان تولید و صادرات آن فراهم شد.
مدیر دفتر ثبت و تدوین دستاوردهای انقلاب اسلامی حوزه هنری همچنین تجربه ساخت کارخانه‌های سیمان را نمونه‌ای از بومی‌سازی در دوران جنگ دانست و گفت نیروهای داخلی با وجود وابستگی اولیه به فناوری خارجی، به تدریج توانستند کارخانه‌های متعددی را در کشور ایجاد کنند؛ ظرفیتی که بعدها در توسعه فولاد، قطعه‌سازی و بخش‌های دیگر نیز اثرگذار شد.
فخرزاده در ادامه به تجربه متروسازی اشاره کرد و گفت پروژه مترو که در دوران پهلوی با قرارداد خارجی دنبال می‌شد، پس از انقلاب متوقف شد، اما نیروهای داخلی در دوران جنگ آن را دنبال کردند و امروز بخش قابل توجهی از قطعات و اجزای مترو در داخل کشور تولید می‌شود.
ایستادگی بدون اتکا به ثروت مادی
فخرزاده با اشاره به سخن امام خمینی(ره) مبنی بر اینکه ملت ایران در جنگ روی پای خود ایستاد، گفت این ایستادگی با روحیه و ویژگی معمولی اتفاق نمی‌افتد و به انسان‌هایی نیاز داشت که فراتر از وظیفه عمومی عمل کنند.
وی افزود: اگر این معادله را بپذیریم که همیشه پول و ثروت می‌تواند قدرت تولید کند، همیشه باید فاصله میان کشورهای ضعیف و مستضعف با کشورهای قدرتمند برقرار باشد و امکان شکستن این سد وجود نداشته باشد.
فخرزاده تصریح کرد: انقلاب اسلامی نشان داد که می‌توان غیر از پول و ثروت مادی، با روحیه انقلابی و بسیجی و با روحیه الهی، تحولی ایجاد کرد که بتواند در مقابل بزرگ‌ترین قدرت‌های جهانی ایستادگی کند.
وی همچنین فرهنگ جبهه را ترکیبی از ایثار، ساده‌زیستی، صمیمیت، مسئولیت‌پذیری و عقلانیت دانست و گفت یکی از جلوه‌های مهم این فرهنگ، ایثارگری خالصانه بود؛ روحیه‌ای که در نوع زندگی، پوشش، روابط میان افراد و رابطه فرمانده و رزمنده جریان داشت.
فخرزاده افزود: به‌ویژه در میان نیروهای سپاه، ساختار انقلابی اجازه می‌داد ویژگی‌های ارزشی، انسانی و الهی در روابط جاری شود و حتی یک بسیجی می‌توانست درباره یک عملیات سؤال کند، توضیح بخواهد و فرمانده را به توجیه عقلانی وادار کند.
حیدری‌مقدم: دفاع مقدس را نباید صرفاً به خاطرات جنگ تقلیل داد
دکتر عباس حیدری‌مقدم آرانی با تأکید بر ضرورت بازخوانی چرایی تقدس دفاع مقدس گفت: مسئله اصلی در فهم دفاع مقدس صرفاً یادآوری خاطرات جنگ نیست، بلکه مسئله این است که چرا دفاع مقدس را «ایام‌الله» می‌دانیم و این تقدس از کجا می‌آید.
وی افزود: اگر ایام‌الله روزهایی است که در آنها رحمت و نصرت الهی به شکلی خاص ظهور پیدا کرده است، این ایام نباید در گذشته دفن شود، بلکه باید زنده بماند و برای نسل امروز و فردا بازخوانی شود تا بتواند در گره‌های جدید جامعه راهگشا باشد.
حیدری‌مقدم با اشاره به کاربرد مفهوم «جهادی» در توصیف عملکرد مدیران موفق گفت: اینکه هرجا از مدیری موفق سخن می‌گوییم او را جهادی می‌نامیم یا در بن‌بست‌ها به سراغ تجربه مدیران دفاع مقدس می‌رویم، نشان می‌دهد دفاع مقدس همچنان چیزی برای عرضه دارد؛ اما پرسش این است که چرا از آن ساختار و منطق جهادی برای حل مسائل امروز استفاده نمی‌کنیم.
انتقال دفاع مقدس به نسل جدید با طرح پرسش‌های چالشی
این نویسنده و تاریخ‌نگار دفاع مقدس تأکید کرد: برای انتقال دفاع مقدس به نسل جدید، باید از پرسش‌های چالشی آغاز کرد. چرا جنگی که در ظاهر چیزی جز کشتن، کشته‌شدن، ویرانی و عقب‌ماندگی نیست، باید مقدس باشد؟ تقدس آن کجاست؟
وی ادامه داد: باید پرسید چرا چمران، با آن جایگاه علمی، وزارت دفاع و نمایندگی تهران را رها می‌کند؟ چرا باکری مسیر دیگری را انتخاب می‌کند؟ اگر نتوانیم درباره همین «چراها» با جوان امروز گفت‌وگو کنیم، صرفاً با تکرار خاطرات و تمجید از گذشته نمی‌توانیم دفاع مقدس را به او منتقل کنیم.
حیدری‌مقدم آرانی همچنین بخشی از مسئله را مرتبط با تاریخ‌نگاری دفاع مقدس دانست و گفت: شاید ما بیشتر از نتیجه‌ها گفته‌ایم و کمتر پرسیده‌ایم که انسان‌های آن دوره چرا چنین انتخاب‌هایی کردند و چه چیزی در آن تجربه وجود داشت که هنوز می‌تواند برای جامعه امروز معنا و راه داشته باشد.
نیروی انسانی؛ یکی از کلیدواژه‌های فهم قدرت ایران
وی در بخش دیگری از سخنان خود، «نیروی انسانی» را یکی از کلیدواژه‌های مهم برای فهم قدرت ایران دانست و اظهار کرد: مؤلفه‌های قدرت ایران لزوماً با مؤلفه‌های قدرت‌های بزرگ جهان یکسان نیست و آنچه در تجربه دفاع مقدس خود را نشان داد، ظرفیت انسانی‌ای بود که در شرایط دشوار، افراد را به انتخاب‌هایی فراتر از محاسبات معمول وادار می‌کرد.
حیدری‌مقدم آرانی افزود: چمران، دانشمند فیزیک، از موقعیت علمی خود فاصله می‌گیرد و به میدان جنگ می‌رود و در سوی دیگر، نوجوان ۱۶ ساله نیز جان خود را برای دفاع از کشور در معرض خطر قرار می‌دهد.
وی تصریح کرد: مسئله فقط تجهیزات و امکانات نیست؛ بلکه مسئله وجود انسان‌هایی است که می‌توانند در شرایط دشوار خود را فدا کنند تا دیگران بتوانند زندگی کنند.
نظر شما