به گزارش سرویس سلامت وبهداشت قدس آنلاین،انسولین هورمونی است که توسط سلول‌های "بتا"واقع در پانکراس ترشح می‌شود و وظیفه اصلی آن کاهش قند خون است. این غده که یکی از غدد دستگاه گوارش است ، در پشت معده قرار دارد. افزایش قند خون در دراز مدت سبب بروز عوارض متعددی در سیستم قلب و عروق، کلیه‌ها، چشم و ....خواهد شد .برغم اینکه افراد بسیار زیادی از این بیماری رنج می بر ند و با عوارض آن دست و پنجه نر م می کنند اما اگر این افراد تدابیر ویژه ای نظیر کا هش وزن ،رعایت رژیم غذایی ،ورزش و... را در زندگی خود اعمال کنند ،می توان گفت افراد دیا بتی بیمار نیستند و مبتلایان به دیا بت می توانند یک زندگی فعال و با نشا ط داشته با شند با تو جه به اینکه 24 آبا نماه روز جهانی دیا بت نام گزاری شده است در همین را بطه با" دکتر حسین آریا نپور، متخصص بیماریهای داخلی" گفتگو یی انجام داده ایم که از نظر تان می گذرد .
آقای دکتر ، ضمن تشکر از اینکه دعو ت "قدس آنلاین " را پذیر فتید، لطفا به عنوان او لین سوال بفر مایید دیا بت چیست ؟
دیابت به علت افزایش قند خون بروز می کند که عدم توانایی لوزالمعده در ترشح انسولین به میزان کافی و نیز قادر نبودن سلول های بدن در مصرف قند خون از جمله دلایل بروز این اختلال در بد ن می باشد .
کربوهیدرات ها (مواد قندی) پس از گوارش و هضم شدن به گلوکز (مهم ترین قند ساده) تبدیل و وارد جریان خون میشوند تا به عنوان سوخت برای سلول های بدن استفاده شوند . قند انرژی لازم برای زنده ماندن و رشد سلول های بدن را تأمین می کند .
همه افراد دارای مقداری گلوکز در خون خود هستند که میزان آن به طور طبیعی در حالت ناشتا بین 70 تا 110 میلی گرم در هر 100 سی سی خون می باشد. اگر میزان قند خون ناشتا حداقل در دو آزمایش بیش از 126 میلی گرم در هر 100 سی سی خون باشد، احتمال بروز دیا بت برای فرد در نظر گر فته می شود . اگر بدن ،به یک ماشین تشبیه شود، انسولین (کلید) به قند (سوخت) کمک می کند تا وارد سلول ها (موتور) شده و تولید انرژی کند (حرکت اتومبیل).
زمانی که انسولین به مقدار کافی در بدن فرد موجود نباشد و یا کار خود را به خوبی انجام ندهد،او با افزایش قند خون مواجه خواهد شد. همه افراد در بدن خود دارای غده ای بنام لوزالمعده (پانکراس) می باشند که مسئول ساخت و ترشح هورمون انسولین در خون است. برای مصرف درست قند (گلوکز) توسط سلول های بدن، عملکرد صحیح لوزالمعده ضروری است.
آقای دکتر ،در خصو ص انواع دیا بت کمی تو ضیح دهید
در افراد مبتلا به دیابت نوع 1 (دیابت وابسته به انسولین) انسولین اصلاٌ ساخته نمی شود و یا مقدار آن در بدن بسیار ناچیز است. در نتیجه ، بدن نمی تواند از قند (سوخت) حاصل از مصرف غذاها استفاده نماید، بنابر این کاهش وزن شدید پدید می آید.
افراد مبتلا به دیابت نوع 1، برای ادامه حیات نیاز به تزریق انسولین، رعایت رژیم غذایی و انجام حرکات ورزشی دارند.
دیابت نوع 1 به سرعت تشخیص داده و درمان شروع می شود.
در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 (دیابت غیروابسته به انسولین)، لوزالمعده هنوز قادر به تولید انسولین می باشد، اما این میزان هور مون برای مصر ف در بدن کافی نیست و یا سلول های بدن به انسولین موجود در خون پاسخ مناسب نمی دهند. دیابت نوع 2 شایعترین شکل بیماری قند است، به طوری که 95-90 درصد مبتلایان به دیابت از این نوع بیماری رنج می برند.
افراد مبتلا به دیابت نوع 2، اغلب با رعایت رژیم غذایی و ورزش درمان می شوند. در مواردی برای پایین آوردن و رساندن قند خون به میزان طبیعی می توان از قرص های خوراکی پایین آورنده قند خون و یا انسولین هم استفاده کرد .
برخلاف افراد مبتلا به دیابت وابسته به انسولین، در مبتلایان به دیابت غیروابسته به انسولین، علایم دیابت به کندی پدیدار می شوند و معمولاٌ چندین سال طول می کشد تا شخص از بیماری خودآگاهی یابد.
درصد بالایی از مبتلایان به دیابت نوع 2 اضافه وزن دارند.لازم به ذکر است افرادی که در دوره بارداری به دیا بت بارداری مبتلا می شوند، ممکن است در آینده به دیا بت نوع 2 گر فتار شو ند .
*علائم اولیه ای که می توان به بیماری دیابت در افراد پی برد چیست؟
تشنگی بیش از حد، افزایش تعداد دفعات ادرار (تکرر ادرار)، کاهش وزن ، خستگی و احساس از دست رفتن انرژی، تاری دید، خشکی و خارش پوست، عفونت های عود کننده نظیر برفک، عفونت های دستگاه ادارای و پوستی، از بین رفتن حس بخش های انتهایی اندام ها یا احساس گزگز و مورمور در آنها از جمله عوارض دیا بت هستند .
در چه افرادی احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 بیشتر است؟
در افرادی که سابقه این بیماری را در افراد خانواده خود دارند،در کسانی که از وزن زیاد رنج می بر ند، افراد با سن بیشتر از 40 سال، بیمارانی که سابقه دیابت در دوران بارداری دارند ، افرادیکه داروهایی که سبب بروز دیابت می شود، مانند کورتون ها را مصر ف می کنند ، در بیمارانی که افزایش فشار خون و سابقه حمله قلبی یا سکته مغزی دارند زمینه بروز این اختلال بیشتر است .
آقای دکتر برخی افراد، دیابت نوع 2 را"دیابت خفیف" می نامند، آیا این اصطلاح درست است ؟
خیر، اصطلاح «دیابت خفیف» در علم پزشکی وجود ندارد. تمام افراد مبتلا به انواع دیابت اگر به طور دقیق درمان نشوند و از افزایش قند خون رنج ببرند دچار عوارض مخرب دیابت خواهند شد.
اندازه گیری قند خون چه کمکی به افراد دیابتی می کند و آنها چگو نه باید این اندازه گیری را یاد بگیرند ؟
آزمایش قند خون، یادگیری چگونگی اندازه گیری و ثبت قند خون به کنترل بهتر دیابت کمک می کند.
اندازه گیری قند خون نشان می دهد که پاسخ بدن به رژیم غذایی و برنامه ورزشی چگونه است. بیمارانی که از این مشکل رنج می بر ند با ید طی مشورت با پزشک معالج ،روش اندازه گیری قند خون و ادرار و ثبت آنها در دفترچه مراقبت از خود را یاد بگیرید.
دیابت نو ع 2 چگو نه درمان می شود ؟
در حال حا ضر این بیماری درمان قطعی ندارد، اما می توان آن را کنترل کرد تا فرد دیابتی از یک زندگی فعال و با نشاط بهره مند شود .
برنامه غذایی مناسب،ورزش منظم ، کاهش وزن (درصورت وجود اضافه وزن) از جمله عواملی است که دیابت نوع 2 را کنترل می کند .
اگر در طی سه ماه توسط روش های فوق، قند خون به حد طبیعی نرسد، درمان با قرص‏های خوراکی پایین آورنده قند خون تحت نظر پزشک متخصص ضروری است .
به نظر من مهم ترین بخش درمان دیابت، رعایت برنامه غذایی صحیح است. حتی اگر بیمار برای کنترل دیابت به قرص یا انسولین نیاز داشته باشد، چنانچه بیش از اندازه طبیعی مواد غذایی حاوی قند و چربی مصرف کند ، قند خون وی کنترل نخواهدشد. بی شک غذای اضافی در بدن چربی تبدیل می شود. اضافه وزن ناشی از افزایش بافت چربی، حساسیت سلول های بدن به انسولین را کم می کند و در نتیجه غلظت قند خون بالا می رود. گاهی اوقات با کاهش 5 تا 10 کیلوگرم از وزن بدن ،می توان دیابت نوع 2 را کنترل کرد.
برنامه غذایی صحیح در این بیماران چیست ؟
بر اساس نظر متخصصان دیابت و به ویژه انجمن متخصصان دیابت امر یکا ، رژیم غذایی یک فرد دیابتی با یک رژیم غذایی سالم که برای عموم افراد جا معه تو صیه می شود تفاوت چندانی ندارد. همه افراد باید برای تامین و نگهداری سلامتی خود بیشتر از غلات سبوس دار ،میوه و سبزیجات استفاده کنند و در مقابل مصرف چربی های اشباع شده را کا هش دهند . مواد غذایی در مبتلایان به دیابت باید ویژگی‏هایی نظیر چربی کم و پروتئین کافی را داشته ، هم چنین دارای مقادیر زیادی فیبر با شد و قند های ساده از این رژیم حذف شود . مقدار غذا یا خوراکی ها و میزان اثری که بر غلظت قند خون دارند بسیار مهم تر از نوع غذا یا خوراکی مصرف شده است.
بهتر است در هر وعده غذایی از مواد قندی (کربوهیدراتهای) مرکب استفاده شود . غذاهای نشاسته ای مانند نان (ترجیحاٌ نان سبوس دار)، غلات، میوه ها، سیب زمینی و برنج حاوی کربوهیدرات‏های مرکب هستند.
این مواد به عنوان سوخت به کار می روند و فرد به خوردن آنها نیاز دارد ، اما اگر از این غذاها بیش از حد مورد نیاز مصرف شود ، این مواد قندی اضافی به چربی تبدیل می شوند و سبب اضافه وزن میشوند . چاقی سبب افزایش مقاومت سلول های بدن به انسولین می شود و در نتیجه بیماری دیابت را تشدید می کند
با ید تو جه کرد در هر وعده غذایی، باید غذاهای پروتئینی نظیر گوشت، مرغ، ماهی، تخم مرغ و پنیر مصرف شود . مصرف این مواد به صورت کم چربی توصیه می شود. هم چنین بیمار باید از سبزی یا سالادنیز استفاده کند . . باید در نظر داشت این سبزی ها، دارای مواد معدنی و ویتامین هایی است که برای سلامت فرد ضروری هستند اما بر روی قند خون و وزن اثر نامطلوب ندارند. بیمار باید از مصرف بیش از حد غذاهای شیرین پرهیز کندچون مصرف بی رویه مواد قنددار، غلظت گلوکز خون را به سرعت بالا می برددر نتیجه از مصرف خوراکی هایی مانندعسل، کیک ها، بیسکویت های شیرین، شکلات، آب میوه های دارای قندهای مصنوعی و نوشابه ها یی که حاوی مقادیر زیادی قندهای ساده هستند باید اجتناب شود . از آنجا که مصرف زیاد غذاهای پرچرب سبب افزایش وزن می شود و توانایی بدن برای استفاده مؤثر از انسولین را دچار اشکال می کنند. در نتیجه از مصرف فرآورده های غذایی پرچرب نظیر کره، مارگارین، روغن ها، کره بادام زمینی و چربی های قابل مشاهده در گوشت و پوست مرغ باید پر هیز شود .
برخی غذاهانظیر سوسیس، پنیر، شکلات، بستنی، سیب زمینی سرخ شده (چیپس)، چیپس ذرت و سس ها حاوی «چربی پنهان» هستند، که باید در مصر ف آنها هم احتیا ط کرد . هم چنین باید در هنگام تهیه و پخت غذاها تا حد امکان از سرخ کردن و استفاده زیاد از چربی ها پرهیزشود .
فعالیتهای ورزشی که افراد دیابتی می توانند انجام دهند و به درمان خود کمک کنند توضیح دهید
انجام فعالیت های ورزشی منظم نقشی اساسی در کنترل و بهبود دیابت دارد. ورزش مناسبت حساسیت بدن نسبت به انسولین را افزایش می دهد یعنی سلول های اعضای بدن پاسخ دهی بهتری نسبت به انسولین خواهند داشت، در نتیجه غلظت قند خون کاهش می یابد. همچنین ورزش سبب می شود که فرد از فعالیت بدنی لذت ببرد.
قدم زدن برای شروع فعالیت بدنی ورزش مناسبی است به ویژه اگر به صورت قدم زدن سریع باشد.
برای اینکه ورزش بیشترین اثر را روی بدن داشته باشد، باید حداقل 3 تا 4 بار در هفته و هربار 30 دقیقه یا بیشتر ورزش شود . می توان به جای 30 دقیقه ورزش پیوسته، در طول روز 3 بار و هر بار 10 دقیقه ورزش کرد. ورزش منظم و ملایم کارآمدتر از ورزش های ناگهانی و سنگین است.هم چنین بهترین زمان برای انجام ورزش، 1 تا 3 ساعت بعد از غذا است. اگر قند خون فرد پایین می افتد، بهتر است در اماکن سرپوشیده و با مراقبت یک همراه، ورزش کرد . بیماران باید مدت و شدت برنامة ورزشی خود را به تدریج افزایش دهند تاقادر باشند آن را با غلظت گلوکز خون تنظیم کنند.. افراد دیابتی باید به میزان کافی آب بنوشند تا جایگزین مایعی که هنگام عرق کردن حین ورزش از بدن آنها دفع شده است، بشود. تو جه شود که عرق کردن بیش از حد تنها آب بیشتری از بدن فرد خارج می کند و مستقیماٌ سبب کاهش چربی بدن وی نمی شود. بیمار بایدپس از ورزش پاهای خود را از نظر تاول یا قرمز شدگی به دقت معاینه کند و در صورت وجود نشانه های فوق با پزشک خود تماس بگیرد.
لطفا کمی درباره مصر ف دارو ها نیز تو ضیح دهید :
اگر میزان قند خون بالاتر از حد طبیعی باشد ، علاوه بر توجه به برنامةهای غذایی و ورزشی صحیح و منظم، باید برای کنترل قند خون طبق تجویز پزشک قرص یا انسولین مصرف شود.
باید تو جه کرد که استفاده از داروها، جایگزین روش های قبلی کنترل دیابت نوع 2 نمی شود بلکه در کنار آنها قرار می گیرد. مسأله مهم در افراد دیا بتی این است که فرد باید دربارة هر دارویی که طبق نسخة پزشک مصرف می کند، اطلاعاتی نظیر نام داروی مصرفی، زمان و چگونگی مصرف دارو، عملکرد آن در بدن ، آثار جانبی مصرف دارو را یاد بگیرد . اگر لازم باشد بیمار برای کنترل قند خون خود، طبق تجویز پزشک قرص یا انسولین مصرف کند، ممکن است دچار کاهش قند خون شود . کاهش یا افت قند خون زمانی رخ می دهد که غلظت گلوکز خون به میزان قابل توجهی کمتر از حد طبیعی در حد 60 میلی گرم در دسی لیتر یا کمتر باشد .غلظت قند خون در افرادی که دارو مصرف نمی کنند یا افرادی که برای کاهش قند خون از قرص متفورمین استفاده میکنند ایجاد نمی شود .
علایم کا هش قند خون چیست ؟
احساس مورمور شدن در زبان ولبها، تاری دید، رنگ پریدگی و تعریق پوست ،تپش قلب، سردرد، گیجی، لرزش دست ها، ضعف و لرزش زانوها ،احساس منگی، اضطراب و تحریک پذیری،از جمله علایم کا هش قند خو ن هستند .
باید 3 تا 4 حبه قند بزرگ ، در آب حل و سپس مصر ف شود ،می توان به جای آن یک قاشق غذاخوری عسل یا شکر یا نصف لیوان آب میوه یاپنج عدد پاستیل خورده شود .
اگر حال عمو می بیمار بهتر نشد ،پس از 5 دقیقه مراحل قبل را تکرار کنید. سپس در صورت عدم تأثیر، 10 دقیقه بعد باید یک وعده غذای کامل یا میان وعده مانند یک کف دست نان با پنیر یا یک لیوان شیر یا دو عدد بیسکویت و پنیر استفاده شود.
لطفا کمی در باره اختلالاتی که این بیماری بر روی سایر قسمتهای بدن ایجاد می کند تو ضیح دهید

گر چه بالا بودن مداوم قند خون می تواند باعث تخریب برخی اعضای بدن شود اما هم چنین نتا یج مطالعات نشان داده است که کنترل دقیق قند خون قادر است از پیدایش یا پیشرفت این عوارض جلوگیری کند . افزایش قند خون سبب بروز
تغییراتی در عدسی چشم می شود که در نتیجه تاری دید موقتی بروز می کند که این اختلال بینایی با اصلاح وضعیت قند خون بهبود خواهد یافت.
دیابت همچنین سبب پیدایش آسیب در شبکیة چشم ها می گردد. اگر آسیب شبکیة چشم به سرعت درمان نشود، باعث کاهش قدرت دید و حتی نابینایی خواهد شد از آنجا که آسیب های چشمی معمولاٌ مدتها پیش از آنکه فرد متوجه علائم چشمی شود آغاز می گردد، در نتیجه بایدفرد دیا بتی حداقل سالی یک بار برای معاینة دقیق چشم های خود به چشم پزشک مراجعه کند تا در صورت لزوم با درمان به موقع آسیب های شبکیه، از نابینایی جلو گیری شود.
کلیه عضو حساسی است که در برابر بیماری دیابت بسیار آسیب پذیر است و آسیب دیدگی آن نیز مانند دیگر اعضا، تا مدتها بی علامت می باشد و حتی تا زمان پیدایش نارسایی کلیه ممکن است تشخیص داده نشود. امروزه بیماری کلیوی (نفروپاتی) ناشی از دیابت از شایعترین علل نیاز به انجام دیالیز در ایران است.
فرد می تواند باید با مراجعه به مراکز درمانی، فشار خون و کارکرد کلیه های خود را به طور منظم بررسی کند . فشار خون بالا علاوه بر خطرهای گوناگونی که برای بدن دارد، سرعت تخریب کلیه‏ها را نیز افزایش می دهدعلاوه بر معاینات بالینی، آزمایش ادرار نیز یکی از شیوه های آسان ولی مهم در ارزیابی کارکرد کلیه هاست.
در مبتلایان به دیابت به دلیل وجود اختلال در سوخت و ساز چربی ها و قندها و نیز عوامل دیگر، ممکن است احتمال آسیب رگهای تغذیه کنندة عضلة قلب و سرعت پیشرفت این آسیبها ، بیش از دیگر افراد جامعه باشد. آسیب رگهای فوق موجب قطع خونرسانی به عضلة قلب و پیدایش دردهای سینه (آنژین صدری) و در موارد شدیدتر سکته های قلبی شود. درد و احساس سوزن سوزن شدن در پاها، اسهال، اختلال در کنترل ادرار و از دست دادن کارکرد طبیعی جنسی در مردان از جمله دیگر عوار ض اعصاب محیطی ناشی از دیا بت می با شد آسیب رگهای خونی براثر بیماری دیابت باعث کاهش جریان خون در پاهامی شود، همچنین بیماری دیابت با آسیب به اعصاب حسی پاها سبب خواهد شد ، حساسیت پاهای بیمار نسبت به محرک های دردناک یا گرما و سرما به تدریج کاهش یابد. این دو نو ع آسیب (رگ ها و اعصاب) پاهای فرد را مستعد زخمهایی می کند که ممکن است بیمار در مراحل ابتدایی متوجه وجود آنها نشود.
آقای دکتر چگو نه یک فرد دیا بتی می تواند از اختلالات قلبی ناشی از این بیماری جلو گیری کند ؟
ترک سیگار ، کاهش وزن (درصورت اضافه وزن)، کاهش میزان چربی رژیم غذایی (به ویژه چربی های اشباع شده)، انجام ورزش های منظم، نگه داشتن فشار خون در محدوده طبیعی از جمله اقداماتی است که یک فرد دیا بتی می تواند برای جلو گیری از بروز آسیبهای قلبی و عرو قی انجام دهد .
مراقبت از پاها چگو نه باید با شد ؟
یک بیمار دیا بتی باید هر روز پاهای خود را از نظر ترک های پوستی، عفونت، تغییر رنگ و تاول بررسی کند . شستشوی روزانه و سپس خشک کردن پاها به ویژه لای انگشتان ، فراموش نشود. ناخن ها را کوتاه نگه دارد و سعی کند به صورت عرضی (عمود بر راستای انگشتان) ناخن را کوتاه کند. ناخن ها را خیلی از ته کوتاه نکند زیرا ممکن است سبب بروز خراشیدگی یا زخم شود. ناخن های فرو رفته در گوشت را دستکاری نکند. برای پوست های خشک از کرم های مرطوب کننده استفاده کند. هنگام پوشیدن کفش های نو، بیشتر مراقبت پاهای خود باشد. هرگز حتی در جاهای سربسته، پابرهنه راه نرود. در زمستان از نزدیک کردن بیش از حد پاها به بخاری، آتش یا کرسی خودداری نماید. از قرار دادن کیسة آب جوش روی پاهای خود بپرهیزد. از چسب های میخچه برای برداشتن میخچه ها استفاده نکند. درصورت وجود هر ضایعه مشکوک در پاها،هر چه سر یعتر به پزشک مراجعه نماید.
از شما به خا طر شر کت در این گفتگو سپا سگزارم .