سردار اسماعیل احمدی مقدم روز سه شنبه ۱۶ دی ماه ۱۴۰۴ در همایش تخصصی ابعاد حقوقی جنگ ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی و ایالت متحده آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران که در دانشکده بین الملل دانشگاه دفاع ملی برگزار شد گفت: در واقع، مؤلفه‌های چهارگانه محیطی در گذشته مورد ارزیابی قرار می‌گرفت محیط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فناوری بود که بعدها مؤلفه پنجم یعنی محیط زیست به آن اضافه شد و در نهایت، محیط حقوقی و قانونی به‌عنوان بخش ماندگار و نهایی مطرح شد. اما واقعیت این است که امروز مسئله حقوق، یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت و همچنین یکی از مؤلفه‌های تهدید به شمار می‌آید.

احمدی مقدم افزود: امروز قضاوت عمومی جهانی، جهانی‌شدن یا جهانی‌سازی، فاکتورهای بسیار مهمی را شکل داده‌اند. نظامات حقوقی، ائتلاف‌ها، کنوانسیون‌ها، اتحادها و حتی تهدیدات امروز، از جمله محاصره‌های اقتصادی، تحریم‌ها و موارد مشابه، همگی با ابزار حقوقی اعمال می‌شوند. صرف اینکه از یک گروه حقوقی یا یک رژیم حقوقی خارج می‌شوید، منافع خود را از دست می‌دهید و با ورود به آن گروه، منافع جدیدی به دست می‌آورید. این واقعیت نشان می‌دهد که محیط حقوقی و محیط قانونی، یکی از لوازم قدرت کشورهایی است که به‌ویژه می‌خواهند فراتر از مرزهای خودشان بازیگری داشته باشند.

رییس دانشگاه دفاع ملی ادامه داد: البته برخی ممکن است بگویند که این جنگ‌ها پیامد رفتارهای ماست؛ بعضی‌ها می‌گویند چرا در لانه زنبور دست کرده اید، یعنی وقتی قدرتمند می‌شوید، بعد همه به شما حمله می‌کنند. اما واقعیت این است که قدرت همیشه در اختیار ما نیست. وقتی کشوری رو به رشد است و بزرگ می‌شود، وقتی اقتصاد شما از یک حدی بزرگ‌تر می‌شود، به‌طور طبیعی بازار شما از مرزهای ملی عبور می‌کند و در بازارهای دیگر با منافع دیگران وارد رقابت می‌شود. این رقابت‌ها گاهی به رقابت‌های همکاری‌محور تبدیل می‌شود و گاهی به تعارض منافع.

احمدی مقدم گفت: ما پیش از جنگ، به حقوق بین‌الملل نگاه درون‌گرایانه‌تری داشتیم، اما بعد از جنگ، به‌ویژه با سقوط دولت افغانستان، کاهش حضور آمریکا در منطقه و تحولات محیط پیرامونی، ایران برای تأمین امنیت خودش، به‌تدریج به سطحی از نفوذ در منطقه دست پیدا کرد. این نفوذ، طبیعتاً قدرت را فقط با شاخص‌های صرفاً اقتصادی تعریف نمی‌کند؛ بلکه شاخص‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.

وی با بیان اینکه امروز دانشجویان خارجی بیش از صد کشور در دانشگاه های ایران تحصیل می کنند گفت: ما طلبه و دانشجو از کشورهای مختلف داریم که این افراد می توانند به عنوان سفیران فرهنگی ما باشند مانند شیخ زکزاکی که توانسته در کشور خود با الهام گرفتن از ما تعداد زیادی را به مکتب تشیع دعوت کند.

رییس دانشگاه دفاع ملی افزود: بنابراین، با روند قدرت‌یابی جمهوری اسلامی، یکی از ابعاد بسیار مهم، حضور فعال در عرصه حقوقی و قانونی است. اگر ما یک کشور ضعیف هم بودیم و حتی اگر نمی‌خواستیم هیچ کاری بکنیم، باز هم به دلیل موقعیت جغرافیایی‌مان، از تحولات پیرامونی متأثر می‌شدیم. از شبه‌قاره، یعنی افغانستان و پاکستان، تا آسیای میانه، قفقاز، شامات، حوزه جنوب خلیج فارس، آسیای صغیر هر اتفاقی که در این مناطق بیفتد، بلافاصله آثار خودش را بر کشور ما می‌گذارد.

سردار احمدی مقدم ادامه داد: موقعیت ما به‌گونه‌ای است که از حوادث پیرامون خود تأثیر می‌پذیریم. به دلیل موقعیت خلیج فارس، قدرت‌های فرامنطقه‌ای نیز از دیرباز در این منطقه حضور داشته‌اند و ما با مسائل متعددی مواجه بوده‌ایم. اگر برخی تحولات تاریخی رخ نمی‌داد، شاید بعضی از این دعاوی را نداشتیم؛ برای مثال، اگر اتحاد شوروی فرو نپاشیده بود، شاید امروز دعوای حقوقی خزر به این شکل مطرح نمی‌شد، یا اگر نقش نیروهای خارجی پیش از انقلاب در این منطقه وجود نداشت، شاید امروز با برخی دعاوی مربوط به جزایر یا پرونده‌های حقوقی پیچیده مواجه نبودیم.

پیش نویس حمایت از شهروندان در مخاصمات مسلحانه تدوین شده است

در ادامه این همایش روح الله رهامی معاون تحقیقات، آموزش و حقوق شهروندی معاونت حقوقی رییس جمهور گفت: وقتی کشوری مورد یک حمله تروریستی قرار می‌گیرد شکی نیست که همه ملت از استقلال، امنیت، آزادی و تمامیت ارضی‌شان دفاع کنند. جنگ اخیر رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا علیه کشور ما، یک جنگ شناختی، همه‌جانبه، تمدنی و نظامی بود. بُعد نظامی، یکی از ابعاد این جنگ بود که مهم‌ترین بُعد آن محسوب می‌شد؛ منتها این جنگ ابعاد دیگری هم داشت و اگر ما به این ابعاد نپردازیم، از حقوق کشور خودمان به نحو احسن نمی‌توانیم دفاع کنیم.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین ابعاد این جنگ، بُعد حقوقی آن بود؛ چنان که می‌بینیم اهمیت و آثار آن بیشتر هم می‌شود و هرچقدر که جلوتر می‌رویم، اگر ما نتوانیم به‌درستی اقدام کنیم، به‌تدریج ممکن است در عرصه بین‌المللی بخواهند جای متهم و شاکی، جای مظلوم و ظالم را عوض کنند.

معاون تحقیقات، آموزش و حقوق شهروندی معاونت حقوقی رئیس جمهور ادامه داد: همان‌طور که آن دلاورمردان که با رشادت خودشان در عرصه‌های نظامی از حقوق کشورمان و از امنیت کشورمان دفاع کردند، وظیفه خودشان را انجام دادند، این وظیفه بر عهده دیگر اقشار کشور نیز هست که هرکدام از ما، در هر عرصه‌ای که هستیم، با توانمندی‌های خودمان دفاع کنیم بر همین اساس ما هم در معاونت حقوقی ریاست جمهوری، که متولی ابعاد حقوقی دفاع از کشور است، از روز دوم جنگ کار خود را شروع کردیم و مستندسازی این جنگ و سپس تبیین ابعاد حقوقی ظلمی که بر کشور ما رفته و حقوقی که از کشور ما نقض شده است را در دستور کار قرار دادیم.

رهامی اظهار داشت: در این جنگ ابعاد مختلفی وجود داشت؛ از جمله حمله به فرماندهان نظامی ما که برخی از آنها دور از میدان جنگ بودند. حمله به مراکز درمانی، مراکز هلال احمر و حمله به دانشمندان ما مطرح بود. در نتیجه، اگر بخواهیم نگاه گذرای حقوقی به نقض‌هایی که علیه کشور ما صورت گرفته داشته باشیم، با نقض صریح مواد مختلف کنوانسیون ها روبرو هستیم.

وی با بیان این که حمله به مراکز درمانی نقض صریح کنوانسیون‌های ژنو بوده است گفت: نخستین گزارشی که تهیه کردیم، در واقع پیگیری حمله به هلال احمر و مراکز درمانی از منظر حقوق بشر و حقوق بشر دوستانه است. قطعاً راه‌هایی که برای پیگیری حقوقی ما وجود دارد، متعدد است؛ هم در مراجع داخلی در خصوص مواردی که نقض شده و هم در مراجع بین‌المللی.

معاون تحقیقات، آموزش و حقوق شهروندی معاونت حقوقی رئیس جمهور افزود: در عرصه بین‌المللی، علاوه بر امکان‌سنجی اقدامات متصور حقوقی بین‌المللی در راستای نقض حقوق شهروندان ایرانی، اینکه ما به چه مراجع حقوق بشری در دنیا می‌توانیم مراجعه کنیم، یکی از محورهای گزارش‌های ماست. از جمله، مراجعه به کمیته حقوق کودک، به این دلیل که تعداد زیادی از شهروندان کشور ما شهید شدند و این موضوع جنایت بین‌المللی محسوب می‌شود. مطابق اسناد کمیته حقوق کودک و پروتکل الحاقی مربوط به مداخله کودکان در مخاصمات مسلحانه، این اقدام رژیم صهیونیستی جرم بین‌المللی بوده است. همچنین می‌توان به گروه کاری کودکان در مخاصمات مسلحانه و نماینده ویژه سازمان ملل متحد در امور کودکان در مخاصمات مسلحانه مراجعه کرد.

رهامی ادامه داد:علاوه بر این، می‌توان به مقام‌های ذی‌ربط در سازمان ملل مراجعه کرد، به شورای حقوق بشر سازمان ملل و نیز به کمیته حقوق بشر یونسکو در خصوص کشته شدن کودکان ایرانی مراجعه نمود. از آنجا که برخی کشته‌شدگان از بانوان بوده‌اند، مراجعه به شورای اقتصادی و اجتماعی نیز در دستور کار قرار دارد.

وی گفت: گزارش دیگری که آماده کردیم حمله‌ای که به نهادهای هسته‌ای کشور صورت گرفته است. همچنین گزارش دیگری به موضوع اتباع بیگانه در کشور می ‌پردازد؛ موضوع اتباع بیگانه و اینکه چگونه می‌توانیم این حوزه را سازماندهی کنیم، به‌ویژه با توجه به اینکه برخی از ادوات جنگی از طریق قاچاق و مبادی غیررسمی وارد کشور شده بودند. بر همین اساس، گزارش دیگری به موضوع قاچاق در کشور اختصاص داده شده است.

معاون تحقیقات، آموزش و حقوق شهروندی معاونت حقوقی رئیس جمهور افزود: همچنین با توجه به اینکه ما نیازمند یک قانون جامع در خصوص شرایط اضطرار و بحران در کشور هستیم، یکی از گزارش‌ها را به این موضوع اختصاص دادیم. در نهایت، مطابق دستوری که از دفتر ریاست جمهوری اسلامی ایران به معاونت حقوقی واگذار شده بود و ابلاغیه‌ای که صادر شده بود مبنی بر تهیه پیش‌نویسی در خصوص حمایت از شهروندان در مخاصمات مسلحانه، پیش‌نویس این منشور را تهیه کردیم. اکنون تصمیم‌گیری درباره امضای این منشور بر عهده ریاست جمهوری است. و مهم‌ترین گزارش، برگرفته از بیانات رهبر معظم انقلاب، ناظر بر تکالیف نهادهای حقوقی در مواجهه با این شرایط است.

در ادامه این همایش نصرالله ابراهیمی عضو هیات علمی دانشگاه تهران و قاضی دیوان بین المللی دادگستری گفت: استفاده از حقوق بین‌الملل یک ظرفیت بزرگ است و عدم استفاده از آن، به معنای از دست دادن فرصت است؛ فرصتی که می‌توانست به نفع ملت خودمان، منافع ملی و اتباع ایران مورد استفاده قرار گیرد. حدود هفت هزار پرونده ایرانی در خارج از کشور وجود دارد که دارای داور خارجی هستند، اما از این تعداد، درصد بسیار ناچیزی توسط قضات ما و وکلای ما پیگیری شده است.

وی گفت: کشورهایی که به ما بدهکارند، ضررها و خسارت‌هایی که در سطح بین‌الملل به ما وارد شده، خسارت‌های ملی بزرگی بوده است. این خسارت‌ها چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب، به‌ویژه توسط آمریکا، کم نبوده و نیز دعاوی و پرونده‌هایی وجود داشته که می‌توانستیم آن‌ها را طرح کنیم، اما هیچ‌گاه وارد آن‌ها نشدیم.

این عضو هیات علمی دانشگاه افزود: اگر در فضای بین‌المللی پرونده‌ای مطرح شد، به‌عنوان خوانده دعوا یا طرف شکایت مجبور به دفاع شویم؛ در حالی که ما خود قربانی نقض حقوق بین‌الملل توسط کشورهایی بزرگ، همچون آمریکا، بوده‌ایم. این موضوع از قبل از انقلاب، از دوره دکتر مصدق تا امروز، از جمله در موضوع جنگ دوازده‌روزه، وجود داشته است. ده‌ها پرونده می‌توانستیم علیه آمریکا تشکیل دهیم.

ابراهیمی ادامه داد: سؤال این است که اگر اقدام می کردیم آیا نتیجه می‌گرفتیم؟ من به‌عنوان یک وکیل و به‌عنوان یک داور می گویم اساساً نباید فقط به دنبال نتیجه بود؛ چراکه هیچ مرجعی نمی‌تواند از ابتدا نتیجه را تضمین کند و موفقیت را قطعی بداند. بنابراین، نتیجه مهم است، اما اقدام مهم‌تر است. بررسی، ورود و پیگیری اهمیت دارد.

این قاضی دیوان بین المللی دادگستری گفت: اینکه شما از ترس این‌که وارد یک پرونده شوید و آن را ببازید، هزینه کنید و به نتیجه نرسید، از اقدام خودداری کنید، منطقی نیست. در دنیای حقوق می‌گویند باید وارد شوید، مستندسازی کنید، اگر پرونده قابل دفاع بود، جلو بروید؛ حتی اگر هیچ‌کس موفقیت را تضمین نکند. ما می‌توانستیم وارد پرونده‌های بین‌المللی علیه کسانی و کشورهایی شویم که علیه ما ظلم کردند. یکی از نمونه‌های بارز آن، همین جنگ اخیر است که آمریکا با مشارکت با رژیم صهیونیستی حمله کرد و حتی به‌صورت مستقل، تأسیسات هسته‌ای ما را هدف قرار داد و خسارات سنگینی به کشور وارد شد.

وی تاکید کرد: در حالی که عنصر زمان بسیار مهم است. اگر شما روایت درستی دارید، باید سریع‌تر اقدام کنید و مستندسازی حقوقی انجام دهید؛ در غیر این صورت، به‌اصطلاح، داریم ضرر می‌دهیم. بنابراین، اولین نکته‌ اهمیت اقدام به‌موقع و پیگیری جدی حقوقی است.

این قاضی دیوان بین المللی دادگستری گفت: از منظر حقوقی، مسئله روشن است، آمریکا در نقض حقوق بین‌الملل نسبت به ما ضررهای زیادی وارد کرده است. ما مطالبه‌گر هستیم، ما خواهان هستیم و او خوانده دعواست؛ در این تردیدی وجود ندارد. اساساً از جهت حقوقی، اثبات این موضوع کار سختی نیست چرا که ترامپ اعتقادی به حقوق و حقوق بین‌الملل ندارد، سریع حرف می‌زنند و حتی به اقدام‌های متخلفانه‌ای که انجام می‌دهند افتخار می‌کند.

ابراهیمی افزود: اثبات اینکه این نقض‌ها اتفاق افتاده، با همین اقرارها، اعتراف‌ها و گفتمان‌های مغرورانه و خودشیفتگی‌ای که ترامپ دارد، قابل انجام است و نیاز چندانی به ادله پیچیده دیگر نداریم. اینکه آمریکا وقتی وارد عمل می‌شود، مداخله می‌کند، نقض حقوق بشر می‌کند و نقض تمامیت و حاکمیت ایران را از طریق زور انجام می‌دهد، امری روشن است. اما مسئله اینجاست که ما باید این اقدامات را از یک جایی شروع کنیم.

وی ادامه داد: سؤال این است که متولی این کار کجاست؟ وزارت امور خارجه اقدام کند؟ شورای عالی امنیت ملی اقدام کند؟ ریاست جمهوری، دفتر یا مرکز خدمات اقدامی انجام دهد؟ یا جامعه مدنی وارد شود؟ از جهت فکت‌یابی و وقایع‌نگاری، از جهت حقوقیِ مسئولیت‌ها و تعهدات، و از جهت ادله، اسناد و شواهد، این کار کاملاً قابل انجام است؛ اگرچه حتی در این مرحله هم باید بپذیریم که عملکرد مطلوبی نداشته‌ایم.

این استاد دانشگاه گفت: یعنی ما در روایت‌گری، جمع‌آوری شواهد، مستندسازی و ارائه داده‌های دقیق، یا اراده کافی نداشته‌ایم یا مدیریت ما در این بخش، مدیریت غیرعملی بوده است. بنابراین، مسئله این نیست که ما از جهت حقوقی حق مسلم نداریم؛ مسئله این است که باید ارزیابی دقیق انجام دهیم، مستندسازی کنیم، ثبت وقایع داشته باشیم، روایت‌گری‌های اولیه را انجام دهیم و دلایل، شواهد، نظرات کارشناسی و اطلاعات میدانی را جمع‌آوری کنیم.

وی افزود: این جلساتی که برای رسیدگی به ابعاد تخصصی اتفاقات ناگواری که برای کشور ما رخ داده و در چارچوب نقض حقوق بین‌الملل، که ما قربانی نقض‌های آمریکا هستیم، برگزار می‌شود چه در سطح جهان، چه در منطقه و چه در داخل کشور ـ بتواند ما را به جایی برساند که این توصیه‌ها و نکاتی که در این گفت‌وگوها مطرح می‌شود، از سطح اندیشه عبور کند و به اقدام و عمل برسد و عملاً فرصت‌ها را از دست ندهیم.

ابراهیمی ادامه داد: کاری که قرار است انجام شود باید عملی شود و این فرایند ادامه پیدا کند؛ آقای رهامی و دوستانشان در معاونت ریاست جمهوری واقعاً پرونده‌ها را ثبت کنند. در حال حاضر منتظر ثبت حداقل چند پرونده علیه آمریکا هستیم تا بتوانیم در دادگاه دیوان بین‌المللی دادگستری طرح دعوا کنیم.

وی گفت: در نهایت، مردم نزدیک به نود میلیونی ایران باید این اطمینان را داشته باشند همان‌طور که سربازان میدان نظامی دارند که با موشک‌ها، پهپادها و قدرت نظامی از کشور دفاع می‌کنند، سربازان قضایی، حقوقی، وکالتی و داوری نیز در عرصه بین‌المللی دارند که از منافع مردم حمایت می‌کنند. تا مردم ما در آرامش زندگی کنند؛ چراکه عده‌ای مثل ما و مثل شما، سربازان به‌اصطلاح پیاده‌نظام این میدان هستیم که در جبهه جنگ حقوقی و نهضت حقوقی، به‌صورت فعالانه ورود می‌کنیم و ان‌شاءالله این مسیر را به منزل مقصود می‌رسانیم.

در پایان این همایش از تعدادی از آثار و گزارشات معاونت تحقیقات، آموزش و حقوق شهروندی معاونت حقوقی رییس جمهور رونمایی و همچنین از خانواده های شهدای جنگ ۱۲ روزه قدردانی شد.