معمولاً مسیر آشنایی کودک با قرآن، نه از «خواندن»، که از دوست داشتن شروع میشود. از لحظهای که آیهای در قالب قصهای شیرین شنیده میشود، از شعری کودکانه که نام خدا را زمزمه میکند یا از بازیای ساده که حروف قرآن را به دنیای خیال کودک پیوند میزند. مهدالرضا(ع) دقیقاً روی همین نقطه ایستاده است؛ جایی که قرآن پیش از آنکه در قالب درس و آموزش ظاهر شود، به یک دوست آشنا و مهربان برای کودک تبدیل میشود. مهدالرضا(ع) یکی از همین تجربههای ریشهدار است؛ طرحی قرآنی تربیتی که بیش از دو دهه است زیر نظر مرکز امور قرآنی آستان قدس رضوی، در دل هزاران کودک ایرانی و حتی فراتر از مرزها، بذر انس با قرآن را میکارد.
اینجا آموزشها از دل کودک شروع میشود
طرح مهدالرضا(ع) ویژه نونهالان پنجساله در مقطع پیشدبستانی است. آنچه این طرح را از یک برنامه آموزشی معمولی متمایز میکند، نگاه آن به «کودک» است. در اینجا آموزش قرآن با زبان خیال و احساس آغاز میشود. قصه، شعر، بازی، نقاشی و کاردستی ابزارهایی هستند برای رسیدن به یک هدف بزرگتر یعنی آشنایی کودک با قرآن بهعنوان کتابی دوستداشتنی و زنده. کودکان در قالب داستانهای متنوع، قدم به قدم با حروف و صداها آشنا میشوند؛ حروفی که دیگر، شخصیت دارند، حرف میزنند و قصه میسازند. همین مسیر تدریجی، کودک را از شناخت صداها به خواندن کلمات و در نهایت، به روخوانی قرآن کریم با لحن عربی و رعایت اصول ابتدایی تجوید میرساند؛ مسیری که با همراهی روانشناسی کودک طی میشود.
در مهدالرضا(ع)، آموزش قرآن به روخوانی محدود نمیشود. برنامههای تربیتی این طرح بر پایه آموزههای قرآنی، سیره اهل بیت(ع) و مبانی علمی تربیت کودک طراحی شده است. حفظ آیات و روایات موضوعی، آشنایی با داستانهای قرآنی، یادگیری سورههای کوتاه جزء سیام و شناخت مناسبتهای ملی و مذهبی، تنها بخشی از این مسیر تربیتی است. در کنار اینها، کودک بهتدریج با مفاهیم پایه پیشدبستانی مانند علوم، ریاضی، هنر و بهداشت آشنا میشود؛ آن هم در فضایی که مفاهیم دینی همچون نماز، نیایش و زیارت جزئی طبیعی از زندگی روزمره کودک به شمار میآیند.
تجربهای ریشهدار با گسترهای ملی و فراملی
طرح مهدالرضا(ع) از اواخر دهه ۷۰ شمسی در آستان قدس رضوی شکل گرفت و امروز، پس از ۲۶ سال فعالیت مستمر و برگزاری ۲۸ دوره آموزشی، به یکی از فراگیرترین طرحهای قرآنی حوزه کودک در کشور تبدیل شده است. حضور بیش از ۳۴۵ هزار قرآنآموز، آموزش حدود ۸ هزار مربی و برگزاری بیش از ۱۷ هزار کلاس آموزشی، تنها بخشی از ثمرات این مسیر طولانی است. این طرح، امروز در تمام ۳۱ استان کشور جریان دارد و حتی مرزهای جغرافیایی را پشت سر گذاشته است؛ از مسجد بلال هامبورگ در آلمان گرفته تا مرکز توحید کلگری کانادا و مراکز قرآنی در عراق و افغانستان، کودکانی هستند که با همان زبان کودکانه، قرآن را میآموزند.
فراتر از آموزش، تجربههای عینی و ماندگار
یکی از ویژگیهای مهدالرضا(ع)، خروج آموزش از کلاس و پیوند آن با تجربههای عینی و ماندگار است. کودک در این طرح، قرآن را زندگی میکند. نمونه شاخص این رویکرد، برگزاری آیین سالانه «محفل غنچههای رضوی» است؛ مراسمی که در ماه پایانی دوره آموزشی و همزمان با دهه کرامت برگزار میشود. در این برنامه، نوگلان قرآنی به همراه مربیان خود راهی صحن پیامبر اعظم(ص) میشوند و در قالب حلقههای قرآنی، نخستین تجربه جمعی تلاوت، زیارت و نماز را در فضای ملکوتی حرم مطهر امام رضا(ع) از سر میگذرانند. برای بسیاری از کودکان، این روز خاطرهای است که تا سالها در ذهن و دلشان باقی میماند. در سال ۱۴۰۴، حضور ۲هزار و ۵۰۰ قرآنآموز و تشکیل ۱۰۰ حلقه قرآنی همزمان، جلوهای کمنظیر از پیوند آموزش کودکانه با زیارت و معنویت را رقم زد.
قرآن، زبان همدلی و مقاومت
مهدالرضا(ع) در کنار آموزش، نسبت به تحولات اجتماعی و انسانی نیز بیتفاوت نیست. برگزاری ویژهبرنامه «فرشتگان مقاومت» نمونهای از این نگاه است؛ آیینی قرآنی که در ایام شهادت امام رضا(ع) و دهه پایانی ماه صفر، به یاد کودکان و مادران شهید و با هدف همدردی با کودکان مظلوم غزه و جبهه مقاومت برگزار شد. در این اجتماع بزرگ، هزاران کودک مهدالرضایی در کنار خانوادههای شهدای امنیت و جنگ تحمیلی نشان دادند حتی کودکانهترین صداها هم میتوانند حامل پیام عدالت و مظلومیت باشند. امضای طومار محکومیت جنایتهای رژیم صهیونیستی توسط کودکان و برنامهریزی برای ارائه آن به یونسکو، بُعدی تازه از تربیت اجتماعی و هویتی را به این طرح قرآنی افزود.
بازی، هنر و زیارت؛ سه ضلع یک تربیت
فعالیتهای مهدالرضا(ع) تنها به کلاسهای رسمی محدود نمیشود. حضور فعال کودکان در غرفه «فرشتههای نورانی» در نمایشگاه گذر فرهنگی هنری «روایت نور» نمونهای از پیوند هنر، سرگرمی و آموزش دینی است. نقاشی، رنگآمیزی و قصهگوییهای قرآنی در جوار حرم مطهر، فضایی میسازد که کودک بیآنکه متوجه باشد، با سیره امام رضا(ع) انس میگیرد. از سوی دیگر، اردوی یکروزه «کبوترانه» تجربهای متفاوت برای قرآنآموزان است؛ جایی که بازی و تفریح، بهانهای برای آموزش مفاهیم دینی، تقویت مهارتهای اجتماعی و ایجاد پیوند عاطفی با حرم مطهر رضوی میشود. این اردوها، دین را از قالب توصیههای انتزاعی خارج و به تجربهای شاد و ملموس تبدیل میکنند.
ادامه آموزش در خانه
تولید مجموعه کتابهای آموزشی «شکوفههای رضوی» و «قرآنیهای باهوش» پاسخی به نیاز محتوای استاندارد و جذاب برای کودکان و مربیان بوده است. این کتابها همراه با دفتر ارتباط خانه و مهد، والدین را نیز به بخشی از فرایند تربیتی تبدیل میکند. در کنار آن، تولید برنامه تلویزیونی ۴۷قسمتی آموزش مجازی مهدالرضا(ع) با همکاری شبکه قرآن سیما نشان داد این طرح توانسته خود را با اقتضائات رسانهای روز نیز تطبیق دهد. همچنین پویشها و مسابقات قرآنی متنوع در مناسبتهای ملی و مذهبی- از «من امام رضاییام» تا «قدمقدم تا بهشت»- روحیه مشارکت، هویت دینی و نشاط معنوی را در میان کودکان تقویت کرده است.
مهدالرضا(ع) تجربهای است از اینکه چگونه میتوان آموزش قرآن را با زبان کودک، با شادی، با خاطره و با هویت گره زد. تجربهای که طی بیش از دو دهه ثابت کرده انس با قرآن اگر از کودکی و با محبت آغاز شود، میتواند ماندگار، اثرگذار و الهامبخش باشد.
نظر شما