اگرچه سیاست‌های تهاجمی ترامپ در قبال جهان اسلام همواره مورد پسند غرب (به طور ویژه اروپا و حتی رقبای سیاسی ترامپ در آمریکا) بوده و هست؛ اما به نظر می‌رسد این رویکرد دیکتاتورگونه او در مسائل مربوط به خود اروپا چندان به مذاق آن‌ها خوش نمی‌آید.
به خصوص پس از سخنرانی عجیب و تحقیرکننده دونالد ترامپ در داووس، غرب عزمش را برای فاصله گرفتن بیشتر از آمریکا جزم‌تر کرده است. روزنامه گاردین روز یکشنبه نوشت چین در حال ایجاد جذابیت برای رهبران غربی است؛ این مسیر با قدرت‌طلبی فزاینده و بی‌ثبات‌کننده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا در عرصه جهانی هموار شده است.
این روزنامه همچنین گفت هرچند ترامپ تهدید به استفاده از نیروی نظامی در گرینلند را پس گرفت و گفت تعرفه‌هایی را برای مخالفان طرح‌هایش در قطب شمالی اعمال نمی‌کند و اروپا نفس راحتی کشید؛ اما به نظر نمی‌رسد آمریکا همچنان شریک قابل اعتمادی برای این کشورها باشد.
این صحبت گاردین وقتی بیشتر معنا پیدا می‌کند که بدانیم مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا هم در داووس مواضعی مشابه اتخاذ کرد. او گفت: «اجازه دهید صریح باشم. ما در میانه یک گسست قرار داریم، نه یک گذار. در دو دهه گذشته، سلسله‌ای از بحران‌ها در حوزه‌های مالی، سلامت، انرژی و ژئوپلیتیک، خطرات هم‌پیوندی افراطی جهانی را عیان کردند؛ اما در سال‌های اخیر، قدرت‌های بزرگ پا را فراتر گذاشته و از ادغام اقتصادی به ‌عنوان سلاح استفاده کردند؛ تعرفه‌ها به‌عنوان اهرم فشار، زیرساخت‌های مالی در جایگاه ابزار اجبار و زنجیره‌های تأمین به‌ عنوان آسیب‌پذیری‌هایی که می‌توان از آن‌ها بهره‌برداری کرد. وقتی ادغام خودش موجب سلطه‌ دیگری بر شما می‌شود، نمی‌توان به این تصور دل بست که ادغام برای هر دو طرف سودمند است. نهادهای چندجانبه‌ای که قدرت‌های میانی بر آن‌ها تکیه داشته‌اند؛ از جمله سازمان تجارت جهانی، سازمان ملل متحد و نشست‌های اقلیمی(COP) یعنی همان معماری حل و فصل جمعی مسائل، با تهدید مواجه هستند. از این رو بسیاری از کشورها به نتایج مشابهی رسیده‌اند؛ اینکه باید خودمختاری راهبردی بیشتری در حوزه‌های انرژی، غذا، مواد معدنی حیاتی، امور مالی و زنجیره‌های تأمین را ایجاد کنند».

رئالیست‌های آمریکا هم منتقد ترامپ

رویکردهای انتقادی نسبت به مواضع اقتدارگرایانه ترامپ حتی به محافل علمی درون مرزهای ایالات متحده هم کشیده شده و استفان والت، اندیشمند رئالیست آمریکایی در یادداشتی که فارن پالیسی آن را منتشر کرده، نسبت به آن نقدهای تندی نوشته است.
او در این یادداشت می‌گوید: «در حدود یک قرن گذشته، برتری آمریکا مانع شکل‌گیری گسترده ائتلاف‌های موازنه‌گر علیه این کشور شده و این در حالی بود که ایالات متحده حدود ۳۰ درصد تولید ناخالص داخلی جهان را در اختیار داشت و قدرتمندترین ارتش دنیا را رهبری می‌کرد. در دوران جنگ سرد نیز آمریکا موفق شد با بیش از ۴۰ کشور ائتلاف برقرار کند، در حالی که بلوک تحت رهبری اتحاد جماهیر شوروی بسیار کوچک‌تر بود؛ اما این الگو اکنون و در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ در حال معکوس شدن است».
والت به تهدیدها و فشارهای مکرر ترامپ علیه متحدان آمریکا؛ از جمله اظهاراتی درباره کانادا، گرینلند و پاناما و همچنین گسترش استفاده از تعرفه‌های تجاری و قدرت نظامی اشاره کرده و می‌افزاید: «ایالات متحده تاکنون علیه بیش از ۶ کشور از زور استفاده و یا آن‌ها را تهدید کرده و همزمان، اقدام‌های اقتصادی جدیدی را به اجرا گذاشته که صدها میلیارد دلار از تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار داده است. این رویکردها تصویر آمریکا را به ‌عنوان کشوری غیرقابل پیش‌بینی و زورگو تقویت کرده و دیگر کشورها را به سمت کاهش وابستگی خود به واشنگتن سوق می‌دهد».

چین هم بدش نمی‌آید

روز گذشته همچنین روزنامه چینی گلوبال تایمز در سرمقاله‌اش با عنوان «اروپا باید به طور جدی به ساخت آینده مشترک جامعه چین- اتحادیه اروپا بیندیشد»، گفته است جهان با خطر «بازگشت به قانون جنگل» مواجه شده و چین و اتحادیه اروپا باید در زمینه ساخت «آینده مشترک بشر» همکاری کنند.
گاردین در ادامه مقاله‌اش افزوده است، متحدان واشنگتن در تلاش برای دستیابی به ثبات، به سمت چین روی گردانده‌اند؛ مسئله‌ای که بسیاری در آمریکا آن را تهدیدی علیه موجودیت خود قلمداد می‌کنند.
در نتیجه توافق اخیر میان کانادا و چین، خودروهای برقی چینی اکنون بیش از یک‌پنجم بازار کانادا را به خود اختصاص داده و بیشتر هم می‌شود. این توافق یک پیروزی سیاسی بزرگ برای چین است، حتی اگر تنها سهم کوچکی از صادرات خودروهای برقی چین را تشکیل دهد. به نظر می‌رسد نگرانی‌ها در مورد وابستگی اقتصادی به چین و حتی دخالت این کشور در انتخابات کانادا از دستور کار خارج شده است.
البته سیاست‌گذاران چینی تمایلی به پذیرش علنی این موضوع ندارند که نظم جهانی اساساً دچار تغییر شده است. چینی‌ها بزرگ‌ترین ذی‌نفع نظم بین‌المللی ایجاد شده پس از جنگ سرد هستند.
گاردین در ادامه مقاله‌اش بیان کرده است: «کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر انگلیس هفته آینده با شرایط اندکی متفاوت وارد چین می‌شود. او روابط گرم‌تری با ترامپ دارد، اگرچه لفاظی‌هایش در روزهای اخیر به دلیل اختلافات بر سر گرینلند و جزایر چاگوس شدت گرفته است».
با وجود این، استارمر در داخل کشورش تحت فشار است تا نشان دهد درباره مسائل امنیتی و حقوق بشری در رفتار با چین سختگیر است. این دو موضوع تنش‌ها بر سر درخواست جنجالی تشکیل سفارت بزرگ چین در لندن را که دولت این هفته با وجود مخالفت‌های شدید تأییدش کرد، شدت بخشید. استیو تسانگ، مدیر مؤسسه سواس چین درباره رویکرد نخست‌وزیر انگلیس گفته است: «استارمر شاید خود را به عنوان یک نخست‌وزیر کارآمد یا فردی آگاه در مورد چین ثابت نکرده باشد؛ اما او نادان نیست و می‌خواهد روابط با چین را برای بهبود اقتصاد و تجارت بریتانیا بهبود ببخشد؛ اما چین را شریکی مطمئن‌تر از ایالات متحده برای بریتانیا نخواهد دید».
گاردین نوشت: با این حال، استارمر نیز مانند کارنی امیدوار است قراردادهایی را با پکن به امضا برساند و سرمایه‌گذاری‌های بسیاری را برای کمک به اقتصاد انگلیس جذب کند. او با نمایندگانی از شرکت‌های معتبر انگلیسی همراه خواهد بود و انتظار می‌رود با وجود نگرانی‌های فزاینده در مورد خطرات امنیت ملی سرمایه‌گذاری‌های چین، شورای مدیران عامل بریتانیا-چین را احیا کند.

توپ ویرانگر ترامپ

گاردین البته در بخشی از گزارش خود تأکید کرده چرخش به سمت پکن برای متحدان غربی آمریکا آسان نیست.
سونگ از اعضای مرکز امنیت و استراتژی بین‌الملل دانشگاه چینهوا در تأیید این دیدگاه اظهار کرد: رهبری کمیسیون اروپا اساساً همچنان با چین خصومت دارد؛ این موضوعی است که مقامات چینی و رهبران تجاری دشوار بتوانند آن را با روابط به ظاهر گرم‌ میان چین و کشورهای اروپایی تطبیق دهند.
سونگ گفت: موضع کلی اتحادیه اروپا و جنگ در اوکراین بزرگ‌ترین موانع تعمیق روابط میان این بلوک و چین است و بدون حل این دو مسئله، روابط چین و اروپا هیچ پیشرفت قابل توجهی نخواهد داشت.
چنین نگرانی‌هایی ممکن است در حال محو شدن باشند؛ زیرا قدرت‌های متوسط به دنبال جهانی از چندجانبه‌گرایی در مواجهه با توپ ویرانگری هستند که توسط ترامپ و آمریکا به عنوان کشوری که زمانی بزرگ‌ترین مدافع آن‌ها بود، به چرخش در آمده است. چین معتقد است این رفتار ترامپ مثبت و خوشحال‌کننده نیست. با این حال تبعات چنین رفتاری ممکن است موقعیت پکن را در صحنه جهانی تقویت کند.

خبرنگار: نیک‌پندار