همزمان با برگزاری چهل و چهارمین جشنواره بینالمللی فیلم فجر در تهران، مشهد نیز میزبان بیست و سومین دوره این جشنواره است. این جشنواره در بخش مستند، میزبان ۱۳ فیلم با مضامین گوناگون است که برای کسب عنوان برتر با یکدیگر رقابت میکنند. با توجه به اینکه آثار موجود در این بخش از جشنواره فجر اغلب از آثار برگزیده جشنواره سینما حقیقت انتخاب میشوند، این جشنواره شاهد حضور آثاری در سطح بسیار بالا در بخش مستند است.
فیلم مستند «آگیرا» به کارگردانی محمدصادق اسماعیلی و تهیهکنندگی مهدی شامحمدی، فیلم مستند «ارس، رود خروشان» به کارگردانی و تهیهکنندگی هادی آفریده، فیلم مستند «اشغال جزایر» به کارگردانی و تهیهکنندگی داوود مرادیان، فیلم مستند «ایستاده در کنار تیمز» به کارگردانی سیدمصطفی موسویتبار و تهیهکنندگی زهره نجفزاده، فیلم مستند «برای دخترم» به کارگردانی مهدی عوضزاده و تهیهکنندگی مهدی عوضزاده، هاشم مسعودی و مجتبی خیاط احسانی، فیلم مستند «جنگل قائم» به کارگردانی و تهیهکنندگی حامد سعادت، فیلم مستند «در سپهر ایران» به کارگردانی و تهیهکنندگی مجید کریمی، فیلم مستند «رؤیای ناتمام» به کارگردانی سارا طالبیان و تهیهکنندگی احسان مشکور، فیلم مستند «شاخهای روی آب» به کارگردانی محسن اسلامزاده و محمدمهدی حبیبی و تهیهکنندگی محسن اسلامزاده، فیلم مستند «فراموش شده» به کارگردانی مهدی افشارنیک و تهیهکنندگی جلیل اکبری، فیلم مستند «محاکمه آزادی» به کارگردانی و تهیهکنندگی محمد عبدی، فیلم مستند «میریام» به کارگردانی و تهیهکنندگی سید محمدعلی صدرینیا و فیلم مستند «نامش زن» به کارگردانی و تهیهکنندگی ماریا ماوتی، عناوین آثار موجود در بخش مستند جشنواره امسال هستند.
در میان این آثار، سه اثر «شاخهای روی آب»، «برای دخترم» و «رؤیای ناتمام» از هنرمندان مشهدی است که موفق به حضور در این جشنواره شدهاند. همچنین این سه اثر در نوزدهمین دوره جشنواره سینما حقیقت نیز به نمایش درآمدند و مستند «رؤیای ناتمام» توانست دیپلم افتخار بهترین کارگردانی جشنواره سینما حقیقت را بدست بیاورد. مستند «برای دخترم» نیز در چهار بخش جشنواره سینما حقیقت نامزد شد و در نهایت، نشان فیروزه بهترین فیلم مستند بلند این رویداد را از آنِ خود کرد. همچنین مستند «شاخهای روی آب» جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره سینما حقیقت را در بخش جنگ ۱۲ روزه کسب کرد.
در ادامه، گفتوگوی ما با محسن اسلامزاده، تهیهکننده و کارگردان مستند «شاخهای روی آب» و مجتبی خیاط احسانی، تهیهکننده مستند «برای دخترم» را در خصوص حضور در جشنواره فجر، تفاوت این جشنواره با جشنواره سینما حقیقت و رقابت میان آثار میخوانید.
تولید «برای دخترم» هشت سال طول کشید
مجتبی خیاط احسانی، یکی از تهیهکنندگان مستند «برای دخترم» در گفتوگو با طوس با بیان اینکه مستند «برای دخترم» یک مستند بلند سینمایی است که امسال در جشنواره مستند سینما حقیقت جایزه بهترین فیلم، نشان فیروزه جشنواره را دریافت کرد، گفت: معمولاً روال انتخاب آثار در جشنواره فجر به این شکل است که بسته به هر سال، داوران ۱۰ تا ۱۵ اثر از آثار بلند جشنواره حقیقت را بررسی و برای حضور در جشنواره فجر انتخاب میکنند. این روال برای این مستندها هم طی شده و آنها برای حضور در جشنواره فجر انتخاب شدهاند.
وی در خصوص محتوای این اثر عنوان کرد: موضوع این مستند در مورد دختر کُردی است که در منطقه شمالغرب کشور در استان آذربایجانغربی نزدیک مرز در یک روستا زندگی میکند. در واقع به شرایط تحصیل و دختران بازمانده از تحصیل میپردازد. تولید این مستند حدود هشت سال زمان برد و ما از ابعاد مختلف و در واقع از زمان نوجوانی با او همراه شدیم تا وقتی که تقریباً به سن ازدواج و دانشگاه و انتهای تحصیل میرسد. در این مسیر فراز و نشیبهایی وجود دارد. مشکلاتی برایش پیش میآید و یک فرد دلسوز که سالها در این منطقه مدیر مدرسه و معلم بوده، تلاش میکند او از تحصیل بازنماند. به واسطه مسائل موجود در آن منطقه و مخالفتهایی که خانواده با ادامه تحصیلش داشتند، آن دو تلاش میکنند بازماندن از تحصیل رخ ندهد و در ادامه، مسیر به گونهای پیش میرود که ماجراهای دراماتیک تلخی در زندگی این دختر پیش میآید؛ اما در انتها، قصه با امیدواری به پایان میرسد.
خیاط احسانی در خصوص تفاوت جشنواره فجر و سینما حقیقت بیان کرد: جشنواره سینما حقیقت یک جشنواره کاملاً تخصصی در حوزه مستند است و کارها هم به صورت تخصصی توسط تماشاچیان و داوران بررسی میشود؛ اما جشنواره فجر، جشنوارهای بزرگتر و عمومیتر برای سینمای ایران است؛ چون در این جشنواره هم فیلمهای سینمایی بلند، منتخب فیلمهای کوتاه و فیلمهای مستندی که در طول سال تولید میشوند، حضور پیدا میکنند و دایره مخاطبان و افرادی که با این آثار روبهرو میشوند، وسیعتر و عمومیتر است و با اینکه هر بخش هیئت داوران مختلفی دارد؛ اما این تفاوت موجب شده کار از منظر دیگری هم مورد بررسی قرار بگیرد.
وی ادامه داد: در جشنواره مستند، مخاطب خاص است و میداند آمده مستند ببیند و مستند را دنبال میکند؛ اما در جشنواره فجر افراد عادی جامعه حضور مییابند که ممکن است هم فیلم سینمایی، هم کوتاه یا مستند را تماشا کنند و قید و بندی ندارد. این مسئله از این نظر برای فیلمساز هم جذاب است که ببیند ارتباطی که با مخاطب و نتیجهای که از نظرات او میگیرد، چیست.
این تهیهکننده مشهدی درباره رقابت این اثر با دیگر آثار مستند اظهار کرد: هر جشنوارهای مقتضیات خاص خودش را دارد. در جشنواره سینما حقیقت، همین آثار در کنار یکدیگر به رقابت پرداختند و چهار نامزد در بخشهای مختلف داشتیم که نشان میداد کارها به لحاظ فنی و کیفی در سطح خوبی قرار گرفته و در جشنواره فجر هم درباره هر جایزهای که داده میشود، لزوماً نمیتوان گفت این کار بهترین کار جشنواره است. داوران در هر دورهای سلیقهای داشته و برداشتهای متفاوتی دارند. آنچه ما میتوانیم به آن اذعان کنیم این است که ۱۳ اثر حاضر در بخش مستند، بهترین آثاری هستند که میتوانستند در این جشنواره حاضر شوند. به یک معنا همه اینها برنده هستند و این امتیاز را دارند. حال ممکن است هیئت داوران به یک اثر توجه افزونتری داشته باشند یا بینندهها ارتباط بیشتری برقرار کنند یا با یک اثر کمتر؛ اما در مجموع نمیتوان پیشبینی خاصی برای انتخاب آثار برتر انجام داد.
خیاط احسانی در ادامه گفت: در مجموع با توجه به تجربهمان در جشنواره سینما حقیقت، نگاه مثبتی نسبت به این اثر وجود داشت؛ چون اثر مستقلی است که کاملاً با هزینه شخصی تولید شده و سختی تولید این اثر به درستی مشهود است؛ اینکه یک مستند و سوژه را هشت سال دنبال کنید، در کار دیده میشود و نیاز به گفتن کسی نیست و حداقل رشد جسمی این دختر در طول قصه کاملاً نمایان است که برای مخاطبان و داوران بیشک جذاب خواهد بود که این سوژه دنبال شده و به نتیجه رسیده است. در واقع امکان دارد اتفاقی که در جشنواره حقیقت افتاد، اینجا هم برای این مستند رخ دهد.
روایتی متفاوت از زندگی حرفهای شهید طهرانچی در «شاخهای روی آب»
تهیهکننده و کارگردان مستند «شاخهای روی آب» نیز در گفتوگو با طوس با بیان اینکه «شاخهای روی آب» نخستین پرتره شهدای شاخص جنگ ۱۲ روزه و درباره شهید طهرانچی است، اظهار کرد: متن این مستند با نگاهی متفاوت و از زبان همسر شهید طهرانچی نگاشته شده که توسط خانم فریبا کوثری اجرا شده است؛ در این اثر ضمن اینکه زندگی حرفهای شهید طهرانچی را میبینیم، یک نگاه زنانه و خانوادگی نیز به این شهید داریم و سعی کردیم یک روایت متفاوت را خلق کنیم.
محسن اسلامزاده با بیان اینکه این اثر، کار بسیار سختی بود چون افرادی که به این شیوه کار میکنند، میدانند دستکم یک سال زمان برای چنین آثاری لازم است، گفت: ما با یک تلاش گروهی این کار را پیش بردیم. کارگردانی این کار هم به صورت گروهی توسط بنده، حمید مشایخی و محمدمهدی حبیبی انجام شده است. نویسنده حرفهای کار هم آقای حامد آبکنار بود و با یک مجری طرح خوب به نام امیرحسین اکاتی تلاش شد این مستند در مدت چهار ماه پیشتولید، تولید و تدوینش به پایان برسد.
وی با بیان اینکه نخستین حضور این مستند در جشنواره سینما حقیقت بود که عنوان بهترین مستند بخش ایران را نیز کسب کرد و جایزه کارگردانی را بدست آورد، افزود: این اثر در دومین حضور خود در جشنواره فجر پذیرفته شده است. سرعت این کار و شناختی که تیم تولید نسبت به شخصیت اصلی پیدا کرد، مرهون زحمات بخش تاریخ شفاهی حوزه هنری آقای محمدمهدی اسلامی و آقای پژمان عرب بوده که تاریخ شفاهی شهید طهرانچی را حدود یک سال به صورت هفتگی از زبان خودشان ضبط کردند. حتی آخرین ضبطشان هم سه روز پیش از شهادت ایشان بوده که این صوتها در اختیارم قرار گرفت.
این مستندساز با اشاره به اینکه ما سعی کردیم در عین خلق روایت، به سرعت کار را انجام دهیم، گفت: مرکز مستند سوره که تهیهکننده معنوی این کار هستند نیز خیلی همکاری نزدیکی با ما داشتند تا یک اثر خوب خلق شود.
اسلامزاده با بیان تفاوت جشنواره سینما حقیقت و جشنواره فجر افزود: سینما حقیقت جشنواره تخصصی مستند است و عوامل فنی هم در آن دیده میشوند و منتقدان هم حاضر هستند؛ ولی در کل وقتی جشنوارهای هم بخش داستانی و هم بخش مستند دارد، معمولاً مستند در حاشیه قرار میگیرد و دیده نمیشود. بیشترین نکتهای که جشنواره فجر دارد، فقط یک نام پرطمطراق است که افتخاری برای فیلم به حساب میآید؛ چون اینجا تعداد آثار کمتر است، بیشتر به چشم میآید. بالاخره این اثر مستندی با مختصات مقاومت است و نمیتوانیم انکار کنیم که جشنوارهها بیشتر رویکردی اجتماعی دارند؛ ولی چون مرتبط با جنگ است و اکنون جنگ یکی از مسائل اصلی کشور به شمار میآید، امید داریم این فیلم برگزیده شود؛ چون میدانیم در جشنواره فجر فقط یک اثر است که برگزیده میشود.
نظر شما