در شرایطی که رقابت ژئوپلیتیکی میان چین و ایالات متحده در مناطق مختلف جهان شدت گرفته است، مصر به تدریج به یکی از کانونهای مهم این رقابت در خاورمیانه تبدیل میشود. تحولات اخیر در روابط نظامی و آموزشی میان چین و مصر؛ بهویژه در چارچوب همکاریهای فزاینده میان آکادمی نظامی ناصر و نهادهای نظامی چین، نشاندهنده تلاش هدفمند پکن برای ایجاد جای پای راهبردی در یکی از حساسترین مناطق جهان عرب است. این همکاریها که با عنوان راهبرد «پرورش نخبگان آینده» دنبال میشود، صرفاً جنبه آموزشی ندارد؛ بلکه بخشی از پروژه بلندمدت چین برای بازتعریف نفوذ نظامی و امنیتی خود در منطقه به شمار میرود.
آکادمی نظامی ناصر که اکنون با نام «آکادمی نظامی تحصیلات تکمیلی و مطالعات راهبردی» فعالیت میکند، به محور اصلی این همکاری تبدیل شده است. روابط این نهاد با دانشگاه دفاع ملی چین و ارتش آزادیبخش خلق، شامل تبادل هیئتهای نظامی، دورههای آموزشی مشترک، همکاری در حوزه پدافند هوایی و صنایع نظامی و برگزاری رزمایشهاست. این سطح از تعامل، بیانگر عبور روابط چین و مصر از یک همکاری سنتی تسلیحاتی به سوی شراکتی ساختاری در حوزه آموزش و شکلدهی به تفکر نظامی آینده است.
آموزش نخبگان نظامی؛ نفوذ نرم چین در قلب ارتش مصر
چین در رویکرد جدید خود به طور مشخص نخبگان نظامی آینده مصر را هدف قرار داده است. افسران ارشد، فرماندهان میانی و مدیران آکادمی نظامی ناصر، مخاطبان اصلی برنامههایی هستند که پکن از طریق آنها تلاش میکند مفاهیم راهبردی و الگوی نظامی خود را به عنوان جایگزینی برای آموزش و تفکر نظامی غربی معرفی کند. از دید چین، سرمایهگذاری در آموزش و شکلدهی ذهنیت نخبگان، مؤثرتر و ماندگارتر از فروش صرف تسلیحات است.
برگزاری دورههای مشترک، میزبانی اساتید مصری در مراکز آموزشی نظامی چین و مشارکت کارشناسان چینی در برنامههای آموزشی آکادمی ناصر، همگی در راستای ایجاد یک شبکه ارتباطی بلندمدت میان ارتش چین و فرماندهان آینده ارتش مصر صورت میگیرد. در این چارچوب، چین تلاش میکند روایت خاص خود از امنیت، دفاع و حکمرانی نظامی را ترویج دهد؛ روایتی که بر نقش پررنگ دولت، تحول دیجیتال، فناوری اطلاعات و استقلال از الگوهای غربی تأکید دارد.
رزمایشهای مشترک؛ به ویژه مانورهای «عقابهای تمدن» در بهار ۲۰۲۵ و نخستین تمرین مشترک نیروی هوایی مصر و چین، نماد عینی این تغییر رویکرد هستند. این رزمایشها نهتنها جنبه عملیاتی دارند؛ بلکه به عنوان بستری برای انتقال تجربیات رزمی، برنامهریزی عملیاتهای پیچیده و آزمودن هماهنگی میان تجهیزات و دکترینهای غیرغربی عمل میکنند. چنین تحولاتی به طور طبیعی نگرانیهایی را در واشنگتن و تلآویو برانگیخته است؛ زیرا میتواند وابستگی سنتی ارتش مصر به آموزش و پشتیبانی نظامی آمریکا را کاهش دهد.
انتقال فناوری و تنوع تسلیحاتی؛ کاهش وابستگی به غرب
بُعد دیگر همکاری چین و مصر، تمرکز فزاینده بر انتقال فناوری و بومیسازی صنایع دفاعی است. برخلاف بسیاری از قراردادهای تسلیحاتی غربی که با شروط سیاسی و محدودیتهای عملیاتی همراه است، چین تلاش میکند خود را به عنوان شریکی «بدون شرط» معرفی کند. تأمین پهپادهای پیشرفته، سامانههای راداری، سامانههای پدافند هوایی و حتی مذاکرات درباره زیردریاییهای چینی، همگی نشاندهنده تمایل پکن برای ایفای نقشی فراتر از یک فروشنده تسلیحات است. انتقال فناوری ساخت پهپاد، آموزش تکنسینهای مصری در نگهداری موتورهای نظامی، ارتقای سامانههای نرمافزاری و راداری و آموزش بهرهبرداری از جنگندهها و موشکهای پیشرفته چینی، به مصر امکان میدهد ظرفیتهای بومی خود را تقویت کند. این روند در بلندمدت به افزایش استقلال عملیاتی ارتش مصر و تقویت «اقتصاد جنگی» این کشور منجر میشود؛ موضوعی که برای قاهره، در محیط امنیتی پرتنش خاورمیانه اهمیتی حیاتی دارد.
از منظر چین، این همکاریها در چارچوب راهبردی کلانتر قابل تحلیل است. پکن از طریق پیوند دادن همکاریهای نظامی با ابتکار «کمربند و جاده» و «ابتکار امنیت جهانی»، میکوشد نفوذ خود را در جهان عرب نهادینه کند. مصر به عنوان بازیگری محوری در خاورمیانه و آفریقا، جایگاهی کلیدی در این راهبرد دارد. ایجاد وابستگی متقابل فنی، آموزشی و صنعتی، به چین امکان میدهد در آینده از حمایت سیاسی و امنیتی قاهره در معادلات منطقهای و بینالمللی بهرهمند شود.
در مجموع، تعمیق روابط نظامی چین و مصر را باید نشانهای از تغییر تدریجی موازنه نفوذ در خاورمیانه دانست. پکن با تمرکز بر آموزش نخبگان، انتقال فناوری و ارائه الگویی متفاوت از همکاری دفاعی، در پی آن است که جایگاهی پایدار را در ساختار امنیتی منطقه بدست آورد. هرچند مصر همچنان روابط راهبردی خود با آمریکا را حفظ میکند؛ اما تنوعبخشی به شرکای نظامی نشان میدهد قاهره نیز در حال بازتعریف گزینههای خود در جهانی چندقطبی است؛ جهانی که در آن چین میکوشد از حاشیه به متن معادلات امنیتی خاورمیانه وارد شود.
نظر شما