قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده از مهر ماه سال ۱۴۰۰ به صورت آزمایشی و به مدت هفت سال در راستای تشویق و حمایت از خانواده‌ها برای افزایش جمعیت و فرزندآوری تصویب شد. یکی از نکات مثبت این قانون، توجه به وضعیت زوج‌های نابارور و ارائه خدمات درمانی با هزینه‌های کمتر است. بر این اساس، زوج‌هایی که با مشکل ناباروری مواجه هستند، می‌توانند از تسهیلات مالی و درمانی بیشتری شامل حمایت‌های بیمه‌ای، کمک‌های مالی به زوج‌های نابارور و نیز فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای درمان‌های ناباروری بهره‌مند شوند.
با این حال هنوز هم چالش‌هایی برای افرادی که زیر پوشش بیمه نیستند، وجود دارد. بسیاری از زوج‌های نابارور به دلیل دسترسی نداشتن به خدمات درمانی مناسب یا وجود هزینه‌های بالای درمان، از دریافت کمک‌های مورد نیاز خود محروم می‌مانند که این امر می‌تواند به احساس ناامیدی و فشارهای روانی بیشتر منجر شود. بنابراین نیاز به گسترش دامنه حمایت‌ها و تسهیلات قانونی احساس می‌شود تا تمامی افراد؛ به ویژه آن‌هایی که در شرایط مالی دشواری قرار دارند، بتوانند از امکانات موجود بهره‌مند شوند. به نظر می‌رسد اجرای مؤثر این قانون نیازمند توجه به جزئیات و رفع موانع موجود برای دسترسی عادلانه به خدمات درمانی است.
به سراغ مدیر مرکز درمان ناباروری نورا رفتیم تا چالش‌های مرتبط با این افراد را در گفت‌وگو با او بررسی کنیم.

ضرورت آموزش تخصصی همگانی برای درمان ناباروری

عاطفه علیخانی با اشاره به فعالیت مرکز نورا ذیل بسیج جامعه پزشکی استان و تمرکز آن بر سه حوزه آموزشی، درمانی و اجتماعی در راستای درمان ناباروری می‌گوید: با وجود اینکه برای درمان زوج‌های نابارور مراکزی در سطح استان و کشور در حال فعالیت هستند؛ اما وجود خلأهای ساختاری و اجرایی سبب شده بعضی موضوعات؛ از قبیل آموزش تخصصی در مواردی مانند تغذیه و اصلاح سبک زندگی که طبق منابع علمی تأثیر مثبتی بر نتیجه درمان دارند و مشاوره ضمن درمان و تسهیل‌گری برای مراجعان درمان ناباروری تا حدودی مغفول واقع شوند.
وی ادامه می‌دهد: در این مرکز در تلاش هستیم ضمن امکان آموزش همگانی و رایگان به افراد نابارور، زمینه را برای زوجینی که شاخص‌های لازم را داشته باشند، فراهم بیاوریم و آن‌ها را به مؤسسه‌های خیریه و نهادهایی که در این زمینه خدماتی را ارائه می‌دهند، برای دریافت تسهیلات در قالب کمک‌هزینه درمان ناباروری معرفی کنیم.
مدیر مرکز درمان ناباروری نورا درباره سن مادر و دهک درآمدی خانواده که از جمله شاخص‌های مهم در پذیرش افراد برای دریافت تسهیلات است، می‌افزاید: این خدمات معمولاً شامل دهک‌های یک تا چهار و مادران زیر ۴۵ سال بدون سابقه مصرف مواد مخدر می‌شود؛ زیرا احتمال موفقیت درمان در این گروه بیشتر است.

واسطه‌ها عامل افزایش هزینه هستند

این کارشناس مامایی ادامه می‌دهد: بیمه‌ها در حال حاضر بخش خوبی از هزینه‌های درمان ناباروری را پوشش می‌دهند؛ ولی مشکلات عمده بیشتر در مواردی مانند رحم اجاره‌ای یا اهدای سلول است که هزینه‌های فراوانی دارد. ضمن اینکه وجود دلال‌ها و واسطه‌هایی که قیمت‌ها را افزایش می‌دهند، مشکلات را دوچندان کرده است به گونه‌ای که تنها با یک واسطه‌گری ساده، درآمد زیادی بدست می‌آورند و اهدای جنین یا گامت را که باید به صورت یک کار انسان‌دوستانه باشد، تبدیل به تجارت یا شغل درآمدزا کرده‌اند.
علیخانی با بیان اینکه آمار جهانی نشان می‌دهد تقریباً یک‌ششم زوجین در جهان نابارور هستند؛ اما در ایران این آمار به ۲۰درصد می‌رسد، تأکید می‌کند: در ۶ ماه نخست سال افزون ‌بر ۲۱هزار نفر به مراکز درمان ناباروری استان مراجعه کرده‌اند که این آمار ۲۰درصد مراجعات کل کشور است؛ اما آمار موجود، تنها مربوط به مراجعان ‌نام‌نویسی شده است و قابل اتکا نیست؛ زیرا همه نابارورها لزوماً به این مراکز مراجعه نمی‌کنند. اوضاع ناباروری در کشور نسبت به دنیا در شرایط بدتری قرار دارد؛ به خصوص در سال‌های اخیر ناباروری ثانویه نیز افزایش یافته و ما در حال حاضر با افراد ناباروری مواجهیم که در گذشته یک یا دو بار بارداری موفق داشته‌اند؛ اما بعدها دچار ناباروری شده‌اند.
وی با اشاره به اختلاف زیاد هزینه‌های درمان در مراکز دولتی و خصوصی می‌گوید: ترجیح ما بر معرفی مراکز دولتی بوده که هزینه‌های درمان آن‌ها حدود ۲۰میلیون تومان می‌شود و ممکن است بخش قابل توجهی از این مبلغ زیر پوشش بیمه یا نهادهای تسهیلگر قرار بگیرد که البته همان هم برای افرادی که درآمد کافی ندارند یا در دهک پایین اقتصادی هستند، مشکل است.

بارداری زودهنگام در درمان ناباروری مؤثر است

مدیر مرکز درمان ناباروری نورا با اشاره به ضرورت پیشگیری و آموزش در این حوزه می‌افزاید: آموزش عمومی و همگانی؛ به‌ویژه برای افرادی که قصد ازدواج دارند، بسیار حائز اهمیت است. این آموزش‌ها می‌تواند شامل مشاوره‌های پیش از ازدواج در مراکز بهداشت باشد. یکی از نکات مهمی که باید به این افراد گوشزد شود، ضرورت اقدام زودهنگام برای بارداری است که احتمال ناباروری و نیاز به درمان کاهش می‌یابد و در صورت وجود مشکل، فرصت برای درمان افزایش خواهد یافت.
این فعال حوزه جمعیت ادامه می‌دهد: اگر دختران نوجوان درباره مشکلاتی مانند تنبلی تخمدان یا عوارض نامطلوب دخانیات و سبک زندگی نادرست آگاهی پیدا کنند و تحت نظر پزشک و مشاوره تغذیه و روان‌شناسی قرار بگیرند، می‌توانند از همان سنین جوانی به دنبال درمان، کنترل وزن، تغذیه مناسب و اصلاح سبک زندگی باشند که این موارد تأثیر قابل توجهی بر باروری آن‌ها خواهد داشت. متأسفانه برخی دختران تا ۳۰ سالگی متوجه مشکلات تخمدانشان نمی‌شوند و در این صورت درمان دشوارتر و پاسخ به درمان کمتر می‌شود.
به گفته وی یکی از بخش‌های مهم قابل پیگیری از طریق این مرکز، بررسی چالش‌ها، خلأها و مشکلات قانونی و حقوقی در زمینه ناباروری است که با برگزاری جلساتی با نمایندگان مجلس و وزارت بهداشت به دنبال راهکارهای قانونی و ساماندهی آن هستند. بخش دیگر نیز آموزش و برگزاری کارگاه‌های آموزشی در قالب میز خدمت برای زوجین جوان نابارور است تا در کنار درمانی که انجام می‌دهند، آموزش‌های مرتبط با تغذیه و مشاوره روان‌شناسی را نیز به صورت رایگان دریافت کنند.