بهگزارش قدس آنلاین، در شرایط کنونی اقتصاد ایران که با نوسانهای قیمتی، محدودیت عرضه و فشار بر تولید داخلی همراه است، مدیریت تأمین مایحتاج خانوار بیش از هر زمان دیگری به یک مهارت اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، تقاضا برای برخی کالاهای اساسی مانند برنج، روغن، شکر، خرما، گوشت و لبنیات بهصورت طبیعی افزایش مییابد و همین امر میتواند زمینهساز رشد قیمتها و کمبودهای مقطعی شود. بنابراین، هم خانوارها و هم دولت باید نقشهای مکملی در کنترل این چرخه ایفا کنند تا تعادل نسبی بازار حفظ شود.
۱. خرید تدریجی و هدفمند توسط خانوارها
یکی از بزرگترین خطاهای رفتاری مصرفکنندگان در هفتههای منتهی به ماه رمضان، «هجوم خرید» است؛ یعنی تأمین یکجای اقلام پرمصرف از ترس گرانی یا کمبود. چنین رفتاری موجب افزایش تقاضای لحظهای و گرانی غیرواقعی میشود. در مقابل، خانوارهایی که براساس برنامهریزی و خرید تدریجی و مرحلهای اقدام میکنند، هم هزینه کمتری پرداخت و هم به تعادل بازار کمک میکنند.بهترین رویکرد آن است که اقلام ماندگار مانند برنج، روغن و شکر دو تا سه هفته پیش از افزایش تقاضای عمومی تهیه شوند، در حالی که کالاهای فاسدشدنی مانند لبنیات، سبزی و گوشت بهصورت هفتگی و در حجم کوچکتر خریداری شوند.
۲. تعادل به جای حذف در سبد مصرف
راه نجات از فشار قیمتی، حذف کامل اقلام پرکالری یا پروتئینی نیست، بلکه تنظیم منطقی سبد مصرف است. ترکیب غذاهای پروتئینی با حبوبات یا جایگزینی بخشی از گوشت با تخممرغ و محصولات لبنی، ضمن تأمین نیاز بدن، از فشار مالی جلوگیری میکند.همچنین، ذخیره مناسب و نه افراطی (برای جلوگیری از احتکار خانگی) اقلامی چون ماکارونی، رب و قند میتواند به ثبات تقاضا کمک کند. خانوادهها لازم است درک کنند که رفتار مصرف فردی، تأثیر جمعی بر سطح قیمتها دارد.
۳. بهرهگیری از خرید گروهی و محلی
یکی از راهکارهای نوین در بازارهای دارای تورم پنهان، خرید گروهی یا اشتراکی است. چند خانوار میتوانند با تجمیع منابع خود، کالا را از تولیدکننده یا عمدهفروش به قیمت پایینتر تهیه کنند. این روش ضمن صرفهجویی، نقش رصد اجتماعی در کنترل قیمتها را فعال میکند. علاوه بر این، خرید از فروشگاهها و تولیدکنندگان محلی موجب کوتاه شدن زنجیره توزیع و کاهش هزینههای حمل میشود.
۴. نقش دولت در تأمین ثبات و حمایت از معیشت
دولت در مواجهه با ناپایداری قیمتی و رشد تقاضا در دورههای خاص، سه وظیفه کلیدی بر عهده دارد.
تنظیم بازار: نخستین وظیفه دولت، پیشبینی افزایش تقاضا و تزریق بهموقع کالاهای اساسی از طریق شبکههای رسمی است. هماهنگی میان وزارت صمت، جهاد کشاورزی، بانک مرکزی و سازمان تعزیرات برای تضمین عرضه پایدار، شرط اول موفقیت است.
دولت باید با استفاده از سامانههای هوشمند، ذخایر استراتژیک برنج، شکر، روغن و مرغ را پیش از ماه رمضان احیا و در بازار توزیع کند. همچنین، نظارت قیمتی باید به سمت «پایش دیجیتال در مبدأ و مقصد کالا» برود، نه صرفاً برخوردهای مقطعی با فروشندگان.
حمایت از خانوارهای کمدرآمد:پرداخت یارانه هوشمند و کالابرگ الکترونیکی برای اقلام اساسی، یکی از ابزارهای مؤثر برای حفظ امنیت غذایی دهکهای پایین است. تجربه سالهای اخیر نشان داده یارانه مستقیم نقدی در شرایط تورمی، کارایی محدودی دارد؛ درحالیکه کالابرگ یا تخفیف سبد خانوار میتواند اثر واقعیتری بر قدرت خرید بگذارد.دولت میتواند با همکاری فروشگاههای زنجیرهای، بستههای ماه رمضان را با نرخ مصوب و تنوع تغذیهای مناسب عرضه کند.
اطلاعرسانی و اعتمادسازی:در بحرانهای قیمتی، شفافیت اطلاعات از خود کالا مهمتر است. انتشار عمومی آمار ذخایر، قیمت مصوب و زمان توزیع، از گسترش شایعهها و رفتارهای هیجانی مردم جلوگیری میکند. رسانههای عمومی، صداوسیما و پلتفرمهای خبری باید در قالب اطلاعرسانی اقتصادی، آموزش «رفتار خرید معقول» را ترویج دهند.
۵. مدیریت بودجه و آگاهی مصرفکننده
در کنار سیاستهای دولتی، هر خانوار نیز باید به نوعی نقش «تنظیمگر خرد» را برعهده بگیرد. تنظیم بودجه غذایی ماهانه، تقسیم هزینه میان زمانهای مختلف ماه رمضان و پرهیز از خرید اقلام لوکس یا غیرضروری، بخش مهمی از تابآوری اقتصادی است. ذخیره نقدی کوچک برای خریدهای اضطراری، مانع از استقراض یا فشار مالی در روزهای پایانی ماه خواهد شد. تجربه نشان میدهد خانوارهایی که رفتار مصرفیشان مبتنی بر اطلاعات و مقایسه قیمتهاست، در بلندمدت کمتر آسیب میبینند. اپلیکیشنها و وبسایتهای مقایسه قیمت میتوانند در این زمینه نقش مفیدی داشته باشند.
به بیان روشنتر، امنیت غذایی امروز، نتیجه همراستایی تدبیر دولت با رفتار عقلانی مردم است امری که اگر درست اجرا شود، نهتنها هزینههای خانوار کاهش مییابد، بلکه سلامت روانی و اقتصادی جامعه نیز تقویت خواهد شد.
نظر شما