نطق سالانه دونالد ترامپ در جمع مشترک اعضای کنگره آمریکا که رکورددار طولانی‌ترین نطق سالانه در دوران معاصر با ۱۰۸ دقیقه شد، برخلاف انتظارات هیچ غافلگیری یا دکترین جدیدی به همراه نداشت. این سخنرانی در شرایطی ایراد شد که ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای با افت محبوبیت در نظرسنجی‌ها مواجه است. شاید همین مسئله سبب شد او با تهاجمی‌ترین لحن ممکن به دفاع همه‌جانبه از عملکرد اقتصادی و سیاست‌های سختگیرانه مهاجرتی خود بپردازد؛ سیاست‌هایی که شهرهای تحت مدیریت دموکرات‌ها را ملتهب کرده است.
فضای صحن کنگره در این شب، نمایشی تمام‌عیار از یک شکاف عمیق حزبی بود. درخواست ترامپ از قانون‌گذاران برای تأیید این گزاره که «نخستین وظیفه دولت، محافظت از شهروندان آمریکایی است، نه بیگانگان غیرقانونی» با تشویق ایستاده جمهوری‌خواهان و سکوت مطلق دموکرات‌ها روبه‌رو شد؛ تا جایی که ترامپ خطاب به مخالفانش گفت باید «از خودشان خجالت بکشند».
حواشی نطق به داخل صحن محدود نماند؛ ده‌ها دموکرات جلسه را تحریم کرده و به معترضان خارج از ساختمان پیوستند. در همان دقایق ابتدایی نیز «ال گرین» نماینده دموکرات، به دلیل در دست داشتن تابلو اعتراضی علیه ویدئو توهین‌آمیز اخیر ترامپ درباره خانواده اوباما از صحن اخراج شد. در کنار این هیاهوها، غایبان بزرگ متن سخنرانی نیز جلب توجه می‌کردند؛ از سکوت معنادار درباره چهارمین سالگرد جنگ اوکراین گرفته تا عدم اشاره به اسناد پرونده جفری اپستین با وجود حضور قربانیانش.
ترامپ در این ماراتن کلامی طولانی، تقریباً تمام تمرکز خود را بر مسائل داخلی آمریکا و دستاوردهای ادعایی دولتش معطوف کرد. غیاب اظهارنظرها و اعلان ابتکاری تازه در سیاست داخلی و خارجی و تمرکز ملال‌آور بر فهرست کردن موفقیت‌های ادعایی سبب شد رسانه‌ها توجه خود را حین و پس از این خطابه، بر راستی‌آزمایی و صحت‌سنجی ادعاهای بی‌شمار او متمرکز کنند؛ بررسی‌هایی که با ارائه جزئیات دقیق نشان می‌دهد آمارهای ارائه‌شده توسط رئیس‌جمهور، با واقعیت‌های کف جامعه و داده‌های رسمی فاصله معناداری دارند.
همین فقدان سیاست‌های جدید سبب شد رسانه‌ها بلافاصله تیغ جراحی صحت‌سنجی (فکت‌چک) را بردارند تا واقعیتِ پنهان پشت ویترین آمارهای طلایی رئیس‌جمهور را کالبدشکافی کنند.

توهم مهار تورم زیر تیغ راستی‌آزمایی

ادعای پیروزی قاطع بر مشکلات اقتصادی و امنیتی، از پررنگ‌ترین محورهای این نطق سالانه بود. ترامپ با لحنی حماسی اعلام کرد دولتش تورم را کاملاً مهار کرده، ارزان‌ترین سبد معیشتی را برای خانوارها فراهم آورده و در عرصه امنیت داخلی نیز «مرز را کاملاً بسته» است. با این حال، گزارش‌های تحلیلی رسانه‌های معتبر نشان داد بسیاری از این ادعاها گمراه‌کننده یا نادرست است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارش تحلیلی خود با استناد به داده‌های وزارت کار تأکید کرد ادعای «مهار کامل تورم و سبد معیشتی ارزان» به‌شدت گمراه‌کننده است. هرچند سرعت رشد تورم در مقایسه با دو سال پیش کاهش یافته، سطح عمومی قیمت‌ها برای اقلام اساسی مانند موادغذایی و مسکن هنوز حدود ۱۹درصد بیشتر از دوران پیش از بحران‌هاست. درواقع، آنچه ترامپ دستاورد نامید، فقط کاهش شتاب گرانی است، نه کاهش واقعی قیمت‌هایی که مردم در زندگی روزمره لمس می‌کنند.ادعای ایجاد میلیون‌ها شغل جدید نیز با تردید جدی روبه‌رو شد. ترامپ مدعی ایجاد بی‌سابقه ۵میلیون شغل در بخش تولید صنعتی شد، اما روزنامه گاردین در بررسی دقیق خود، این آمار را «بازی با کلمات» خواند. بیش از ۳.۵میلیون از این مشاغل، صرفاً احیای موقعیت‌های ازدست‌رفته پس از رکودی مقطعی است و نمی‌توان آن‌ها را مشاغل «جدید» و «ایجادی» دانست. گاردین هشدار داد نادیده گرفتن این تفاوت، تصویری غیرواقعی از قدرت صنعتی آمریکا به دست می‌دهد.

ساده‌سازی چالش‌های مهاجرتی با آمارسازی

در بخش امنیت داخلی و سیاست‌های مهاجرتی که از چالش‌برانگیزترین و پررنگ‌ترین محورهای سخنرانی بود، ادعاهای ترامپ با واکنش گسترده رسانه‌ها روبه‌رو شد. رئیس‌جمهور با افتخار از «تکمیل بیش از هزار مایل دیوار مرزی جدید و نفوذناپذیر» و «به‌صفررسیدن ورود مهاجران غیرقانونی در ۹ ماه گذشته» سخن گفت. شبکه سی‌ان‌ان با بررسی تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های گمرک و حفاظت مرزی نشان داد فقط کمتر از ۹۰ مایل از این سازه‌ها واقعاً «جدید» بوده و بقیه صرفاً تعمیر یا تعویض نرده‌های قدیمی دولت‌های پیشین است. سی‌ان‌ان این رویه را «ترفندی اغراق‌آمیز برای تهییج مخاطبان» نامید.
شبکه الجزیره نیز در گزارش درستی‌سنجی خود، ادعای «ورود صفر مهاجر غیرقانونی» را گمراه‌کننده خواند. هرچند تعداد برخوردهای مرزی به‌شدت کاهش یافته (از ۶۱هزار به حدود ۱۰هزار مورد)، این آمار به‌معنای توقف کامل ورود نیست؛ بسیاری از این موارد به بازداشت یا اخراج فوری منجر شده است و آمار دقیق «ورود صفر» درخور تأیید نیست. الجزیره تأکید کرد چنین روایتی، واقعیت پیچیده اجرای سیاست‌های مهاجرتی را بیش‌ازحد ساده‌سازی می‌کند.

کاهش حمایت دولتی به جای مهار فقر

الجزیره در همان گزارش به ادعای مهم دیگری درباره کمک‌های غذایی دولتی (SNAP) نیز پرداخت. ترامپ اعلام کرد: «در یک سال، رکورد خروج ۲/۴میلیون آمریکایی از فهرست کمک‌های غذایی را رقم زده‌ایم». اما الجزیره با استناد به تحلیل دفتر بودجه کنگره توضیح داد این کاهش آمار نه ناشی از بهبود وضعیت اقتصادی و خودکفایی مردم، بلکه نتیجه مستقیم قانونِ «یک لایحه بزرگ و زیبا» است.
این قانون الزامات کاری سختگیرانه‌تری برای دریافت‌کنندگان وضع و حدود ۲/۴میلیون نفر را از دسترسی به این کمک‌ها محروم کرده است. هم‌اکنون حدود ۴۲میلیون نفر از اقشار کم‌درآمد از این برنامه غذایی بهره می‌برند و میانگین کمک ماهانه برای هر فرد حدود ۱۹۰ دلار است. الجزیره این اقدام را نه پیروزی واقعی بر فقر، بلکه «کاهش حمایت دولتی به نام دستاورد» توصیف کرد.
از سوی دیگر، شبکه ان‌بی‌سی‌نیوز ادعاهای مربوط به استقلال انرژی و سیاست‌های مالیاتی را زیر ذره‌بین برد. ترامپ کاهش مالیات‌ها را عامل ثروتمندتر شدن طبقه کارگر دانست، اما ان‌بی‌سی با ارجاع به گزارش مرکز سیاست مالیاتی نشان داد بیش از ۶۵درصد منافع این کاهش مالیاتی به دهک‌های پردرآمد و شرکت‌های بزرگ رسیده است.
این شبکه ادعای «بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت تاریخ» را نیز نادرست خواند؛ زیرا روند افزایش تولید نفت از یک دهه پیش آغاز شده بود.در عرصه تجارت خارجی، ترامپ بار دیگر بر کلیدواژه تعرفه‌ها دست گذاشت و مدعی شد میلیاردها دلار از جیب کشورهای خارجی، به‌ویژه چین، روانه خزانه آمریکا شده است. شبکه الجزیره این ادعا را «خطای فاحش اقتصادی» نامید و توضیح داد واردکنندگان و مصرف‌کنندگان آمریکایی‌اند که در نهایت تعرفه‌ها را می‌پردازند و بار آن بر دوش خانوارهای آمریکایی سنگینی می‌کند.