با فرارسیدن «یَومَ یُعرَضُ الکُفّارُ عَلَی النّار»، کافران بر آتش عرضه می‌شوند و به ایشان گفته می‌شود: شما در دنیا از طیبات و نعمت‌هایی که به شما داده شد، به‌طور کامل استفاده کردید؛ اما صرفاً در مسیر حیات دنیایی خود. بهره‌مندی حاصل شد، ولی تماماً در دنیا صرف گردید. اکنون که روز حساب و کتاب است، نتیجه آن به این صورت است: نوعی عذاب خاص که از آن تعبیر به «عذاب الهون» شده است؛ یعنی عذابِ خواری و پستی.

چرا این عذاب خوارکننده را متحمل می‌شوند؟ دو علت برای این امر ذکر شده است: نخست آنکه استکبار می‌ورزیدند، در حالی که بنده نباید استکبار ورزد؛ استکبار مخصوص خداوند است. دوم آنکه «بِما کُنتُم تَفسُقون»؛ نافرمانی می‌کردند و اوامر و نواهی الهی را زیر پا می‌گذاشتند.

اینکه از «عذاب الهون» سخن به میان آمده، به دلیل آن است که عذاب‌ها انواع مختلفی دارند و منحصر به آتش نیست. اگرچه آتش عذابی سخت و مورد تأکید فراوان است، اما عذاب‌هایی چون حسرت نیز وجود دارد. به عنوان مثال، فردی که برای امتحانی مهم درس نخوانده و نمره نیاورده، حسرت فرصت از دست رفته را می‌برد؛ اما این حسرت در دنیا مقطعی است، در حالی که حسرت در آخرت پایانی ندارد.

نوع دیگری از عذاب، شماتت و تحقیر است. در سوره دخان آمده است: «ذُقْ، إِنَّکَ أَنتَ العَزیزُ الکَریم»؛ این عبارت هنگامی به کسی گفته می‌شود که بدترین بلاها را متحمل می‌شود؛ در واقع نوعی استهزاء و تمسخر اوست.

از دیگر انواع عذاب، درگیری اهل نار با یکدیگر است که آیات متعددی در قرآن کریم به آن اشاره دارد و این خود عذابی بسیار شدید به شمار می‌رود.

همچنین خوف و قطع امید از همه جا، عذابی دیگر است. در ناامیدی‌هایی که انسان در دنیا تجربه می‌کند، بالاخره روزنه‌ای وجود دارد: یا مرگ فرا می‌رسد، یا اوضاع دگرگون می‌شود، یا کسی یاری می‌رساند. اما در آخرت هیچ روزنه‌ای نیست؛ همه چیز بن‌بست محض است و این خود عذابی سنگین محسوب می‌شود.

بنابراین انواع عذاب عبارتند از: عذاب خواری و رسوایی، و عذاب شماتت — همانند «أذهبتم طیباتکم» که لحنی شبیه «ذُقْ إِنَّکَ أَنتَ العَزیزُ الکَریم» دارد؛ یعنی نوعی استهزاء و سرزنش: شما که می‌بایست از نعمت‌ها به‌درستی بهره می‌بردید، چنین نکردید؛ اکنون بچشید. در دل این شماتت، حسرت نیز نهفته است و این ترکیب، خود نوعی عذاب مستقل به شمار می‌رود.

همه‌ی این‌ها انواع عذاب هستند. برخی عذاب‌ها مخصوص اهل گناهان خاص است و برای همه‌ی گناهکاران به یک صورت نیست. برخی عذاب‌ها مربوط به روز قیامت و هنگام حساب‌وکتاب است؛ چه بسا در صحنه‌ی حساب‌وکتاب مستقیماً آتش نباشد، اما عذاب هون و رسوایی وجود دارد. بر اساس روایات، فرد متکبر به هیئت مورچه‌ای محشور می‌شود و همگان در صحرای محشر از روی او می‌گذرند و لگدمالش می‌کنند؛ این خود عذاب رسوایی و خواری است، حت