در روزگار ما، روانشناسی و مشاوره از مهمترین ابزارهای پیشگیری و حل مسائل فردی و اجتماعی به شمار میروند. بسیاری از تصمیمهای سرنوشتساز انسان، اگر بدون سنجش و گفتوگو با اهل تجربه گرفته شود، میتواند زمینهساز پشیمانی و آسیبهای جدی شود. از سوی دیگر، سنت دینی نیز همواره بر بهرهگیری از خرد جمعی و مشورت تأکید کرده است. به همین مناسبت، با حجتالاسلام طاهر قلیزاده کارشناس مسائل خانواده و اجتماع درباره نگاه امام رضا(ع) به فرهنگ مشاوره گفتوگو کردیم.
طاهر قلیزاده در ابتدای گفتگو گفت: در زندگی فردی و اجتماعی، تصمیمگیریهای کوچک و بزرگ مسیر آینده انسان را شکل میدهد. بسیاری از لغزشها نه بهخاطر کمبود فرصت، بلکه از شتابزدگی و تکیه صرف بر برداشت شخصی رخ میدهد. همینجاست که مشاوره، از یک توصیه اخلاقی فراتر میرود و به روشی عقلانی برای سنجش درستتر امور تبدیل میشود. در سخنان امام رضا(ع) نیز تأکید فراوانی بر بهرهگیری از خرد و تجربه دیگران دیده میشود.
این کارشناس مباحث خانواده ادامه داد: یکی از سخنان کوتاه اما عمیق امام رضا(ع) در کتاب عیون اخبار الرضا چنین است: «خاطر بنفسه من استغنی برأیه»؛ هر کس خود را از رأی دیگران بینیاز بداند، خود را به خطر انداخته است. این سخن هشدار میدهد که حتی افراد با تجربه نیز ممکن است تحت تأثیر احساسات و ذوق شخصی دچار خطا شوند. مشورت در چنین وضعیتی سپری در برابر لغزشهاست، زیرا نگاه دیگران زاویه تازهای را روشن میکند و نقصهای پنهان تصمیم را آشکار میسازد.
وی افزود: این هشدار درباره خودرأیی با سخن دیگری از آن حضرت تکمیل میشود: «العلم خزائن و مفاتحه السؤال»؛ دانش گنجینههایی است و کلید آن پرسش است. فرهنگ پرسشگری، پایه اصلی هر مشاوره مؤثر است. انسان گاهی بارها موضوعی را در ذهن میسنجد اما به نتیجهای روشن نمیرسد؛ اما طرح همان موضوع در یک گفتوگو با فردی اهل دانش، لایههای پنهان مسئله را آشکار میکند. بنابراین پرسش کردن، نشانه ضعف نیست؛ بلکه نشانه مسئولیتپذیری در برابر آینده است.
این استاد دانشگاه گفت: در تصمیمهایی که آثار بلندمدت دارند ــ مانند انتخاب شغل، تحصیل، تربیت فرزند یا نحوه مواجهه با اختلافات خانوادگی ــ سخن دیگری از امام رضا(ع) راهگشاست: «التدبیر قبل العمل یؤمنک من الندم»؛ تدبیر پیش از اقدام، انسان را از پشیمانی حفظ میکند. تدبیر تنها اندیشیدن فردی نیست، بلکه شامل بهرهگیری از تجربه دیگران نیز میشود. چه بسیار تصمیمهایی که اگر پیش از اجرا با فردی آگاه در میان گذاشته میشد، از آسیبهای بعدی پیشگیری میکرد.
این کارشناس مباحث دینی بیان داشت: با کنار هم قرار دادن این سه بیان، تصویری روشن از نگاه امام رضا(ع) به مشاوره شکل میگیرد:
نخست، خودرأیی خطرناک است؛
دوم، پرسش کلید دانش است؛
سوم، تدبیر پیش از عمل راه نجات از پشیمانی است.
این مجموعه نشان میدهد که مشاوره، روشی عقلانی برای مدیریت زندگی است. انسان با پرسیدن، تصویر کاملتری از واقعیت میسازد و با تدبیر، به آینده خود با مسئولیت نگاه میکند.
این کارشناس مباحث خانواده در پایان گفت: مشاوره تنها برای مسائل بزرگ نیست؛ در امور ساده نیز نتایج مؤثری دارد. گفتوگوی صمیمانه با یک فرد باتجربه، مراجعه به مشاور خانواده هنگام اختلاف، یا بهرهگیری از نظر متخصص در تحصیل و شغل، همگی مصادیق این فرهنگاند. نکته مهم آن است که مشاوره زمانی اثرگذار است که فرد با صداقت و آمادگی برای شنیدن وارد آن شود. اگر مشورت فقط برای تأیید نظر قبلی باشد، فلسفه آن از بین میرود.
در پرتو این سخنان، میتوان دریافت که از نگاه امام رضا(ع) مشاوره ابزاری برای حفظ آرامش و کرامت انسان است. فرد و جامعهای که این فرهنگ را جدی بگیرند، در مواجهه با مسائل پیچیده با آرامش، دقت و آگاهی بیشتری گام برمیدارند و کمتر در معرض پشیمانیهای سنگین قرار میگیرند.
نظر شما