با وجود گذشت بیش از دو دهه از فعالیت مدارس هیئت امنایی در کشور، بحث درزمینه ادامه فعالیت ۳هزارو۷۰۰ مدرسه از این نوع همچنان ادامه دارد.
متولیان وزارت آموزش و پرورش که روزی از توسعه کمّی این مراکز میگفتند، حالا این روزها گاهی از انحلال آن و گاهی نیز از هیئتامنایی شدن تمام مدارس کشور میگویند.
افزایش ۲۵ درصدی مدارس هیئت امنایی
۲۲ دی ۱۴۰۱ احمد محمودزاده، رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی و توسعه مشارکتهای مردمی با بیان اینکه هماکنون یکمیلیون و ۱۰۰ هزار دانشآموز در مدارس هیئت امنایی مشغول به تحصیل هستند، از افزایش ۲۵درصدی این مدارس در دو سال پس از آن خبر داده بود.
یعنی عمل به همان سند تحول دولت سیزدهم و انتظارات صریح دولت از وزیر وقت آموزشوپرورش که خواستار هیئت امنایی شدن یک مدرسه از هر چهار مدرسه در کل کشور شده بود.
با اینحال، پاییز سال گذشته علیرضا کاظمی، وزیر فعلی آموزش و پرورش در حاشیه گردهمایی معاونان متوسطه ادارات کل سراسر کشور از حذف مدارس نمونه دولتی و هیئت امنایی در راستای کاهش تنوع مدارس و تمرکز بر سیاستهای حمایتی و اصولی به خبرنگاران گفت و اینکه مدارس هیئت امنایی یا تمام مدارس نمونه دولتی یکی خواهند شد و درنهایت، تنوع زیاد و پراکندگی در این حوزه اصلاح میشود.
کاظمی بیان کرده بود باید به جای تمرکز بر مدارس نمونه و هیئت امنایی، تمرکز خود را بر مدارس شبانهروزی و عشایری معطوف کنیم تا عدالت آموزشی بهتر برقرار شود.
وزیر، سهشنبه هفته گذشته در اظهارنظری تازه درخصوص انحلال این مدارس با بیان اینکه تلاش خواهیم کرد مدارسی را که در قالب کنونی هیئتامنایی هستند و از مسیر اصلی خود منحرف شدهاند، کلاً منحل کنیم، عنوان کرد: تمام مدارس کشور، حتی مدرسههای روستایی و تکدانشآموزی را هیئتامنایی میکنیم.
انحراف از مسیر
شاید بتوان مهمترین بهانه برای اصلاح مسیر مدارس هیئت امنایی را از منظر تصمیمسازان نظام آموزشی، در انحراف این مدارس از اهداف ابتدایی آنها دانست؛ چالشی که به نظر میرسد از همان سالهای نخست، خود را نشان میداد.
مرضیه گرد، رئیس پیشین سازمان مدارس غیردولتی وزارت آموزش و پرورش مرداد سال ۹۶ در اظهار نظری صریح به مهمترین و بهتر بگوییم آشکارترین تخلف این مدارس در همان روزها اشاره کرده و گفته بود: متأسفانه هدف و علت مدارس هیئت امنایی با آنچه اکنون در برخی از این مدارس شاهدیم فاصله دارد؛ هدف مدارس هیئت امنایی استفاده از مشارکتهای مردمی برای خودگردان کردن مدرسه است، اما متأسفانه این روند در بسیاری از موارد بهدرستی رعایت نشده است.او با بیان اینکه مدرسه هیئت امنایی یعنی یک مدرسه کاملاً عادی و کاملاً معمولی که مدیریت آن متفاوت است، تصریح کرده بود: افرادی در آنجا حضور دارند که میتوانند در فرایند تحصیلی و تربیتی فرزندان نقشآفرین باشند و این موضوع به هیچ وجه به معنای آن نیست که گروهی جمع شوند و چون تابلو مدرسه عوض شده بهواسطه آن از اولیا پول بگیرند.
به دنبال بازگرداندن این مدارس به جایگاه اصلیشان هستیم. متأسفانه مشاهده شده برخی از این مدارس حتی از عنوان شهریه هم استفاده کردهاند و تا دانشآموز شهریه را نداده حاضر به نامنویسی وی نشدهاند. از همه مدیران آموزش و پرورش میخواهیم توجه داشته باشند حتماً فرایند صدور مجوز مدارس هیئت امنایی طی شود، چرا که عنوان هیئت امنایی از تابلو سردر مدارس بدون شرایط، حذف میشود. قرار نیست فضایی ایجاد کنیم که خانواده ناگزیر به پرداخت وجه باشد.
پول بدهید به صورت دلبخواهی
اظهارات «گرد» درست هشت سال پس از تصویب آییننامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیئت امنایی از سوی شورای عالی آموزش و پرورش بیان شد. در آذر همان سال فرشاد ابراهیمپور، رئیس وقت سازمان مدارس غیردولتی و توسعه مشارکتهای مردمی وزارت آموزش و پرورش عنوان کرد: «تلقی اینکه مدرسه هیئت امنایی به دنبال گرفتن پول از مردم است، تصور اشتباهی است؛ براساس آییننامه این مدارس، گرفتن شهریه ممنوع است اما اولیا میتوانند به صورت دلخواه کمکهایی به مدرسه داشته باشند».دبیر کل وقت شورای عالی آموزش و پرورش نیز به این موضوع، یعنی نحوه تأمین منابع مالی مدارس هیئت امنایی اشاره کرده بود.
مهدی نوید ادهم ۱۴ دی ۱۳۸۷ به خبرگزاری مهر گفته بود: اعتبارات دولتی که در قالب کمک به این مدارس پرداخت میشود، هدایا و کمکهای مردمی داوطلبانه که در خارج از فصل موعد ثبتنام دانشآموزان در چارچوب مقررات ابلاغی آموزش وپرورش دریافت میشود، وجوهی که از طریق شورای آموزشوپرورش شهرستان یا منطقه در اختیار مدرسه قرار میگیرد، وجوهی که بابت ارائه خدمات آموزشی و پرورشی فوقبرنامه دریافت میشود و سایر درآمدهای قانونی ازجمله درآمدهای مدارس هیئت امنایی در طول فعالیتشان است.
با وجود مشخص بودن نحوه تأمین منابع مالی این مدارس، هشدارهای برخی صاحبنظران هیچگاه از سوی مدیران این مدارس و حتی مسئولان وزارتخانه در سالهای بعد هم جدی گرفته نشد؛ چنانکه پس از آن بارها و بارها استفاده از کلیدواژه «شهریه اختیاری»! به ابزاری برای باز کردن قفل اقتصاد مدارس هیئت امنایی تبدیل شد.
احمد محمودزاده، معاون وزیر آموزش و پرورش ازجمله مدیرانی بود که با وجود تأکید بر انحراف این مدارس از اهداف نخست خود، از این ابزار استفاده کرد.
وی در ۱۹ بهمن ۱۴۰۱ با اشاره به اینکه در سالهای گذشته در مدیریت این مدارس انحرافی ایجاد شد و نگاه مشارکت صرفاً مالی بوده است، گفت: عنوان مالی برای مدارس هیئت امنایی اشتباه است و شهریه مدارس هیئت امنایی از سال تحصیلی جدید اختیاری میشود.
پول میگیرند، کیفیت ندارند
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در گزارشی که پاییز ۱۴۰۲ درباره مدارس هیئت امنایی منتشر کرد بهصراحت به موضوع دریافت شهریهها و کیفیت پایین خدمات در این مدارس اشاره کرده بود.
در این گزارش آمده: «در مدارس هیئت امنایی، ایده ایجاد بستری برای مشارکت و خرید خدمات به نتیجه نرسیده است و در عمل با تبدیل مدارس با کیفیت دولتی به هیئت امنایی و دریافت شهریه، بخش بزرگی از ظرفیتهای آموزش و پرورش از دسترس عموم دانشآموزان خارج شده و مدارسی غیررایگان با شهریه کمتر از مدارس غیردولتی شکل گرفته که به معنای تعمیق ناعدالتیهای آموزشی است». حالا کاظمی در تازهترین اظهارات خود وعده پایان دادن به رانت مدارس خاص، توجه به کیفیت آموزش بهویژه در مناطق محروم و مشارکت مردم در مدیریت مدارس کشور را داده است.
وزیر، یکشنبه همین هفته در نشستی با معاونان خود با بیان اینکه مدارس باید به سمتی بروند که خدمات رایگانِ خوب، برجسته، شایسته، بدون پول و بدون نگرانی به مردم ارائه کنند، توضیح داد: قصد داریم رانت مدارس خاص را برداریم؛ این موضوع شامل دیگر مدارس نیز میشود، از نمونه گرفته تا شاهد؛ این در حالی است که خدمات به فرزندان شاهد و ایثارگران را ۱۰۰ برابر افزایش خواهیم داد.
وی در عین آنکه به صراحت گفت مدرسهای که به مخاطب اصلی خود خدمت نمیکند، باید از بین برود، تأکید کرد: نگاه ما به مدارس هیئت امنایی، نگاه تازه استفاده از ظرفیت عظیم مردمی برای پشتیبانی از مدارس کشور است.
پرسشهایی که باید به آنها پاسخ داد
آنچه از اظهارات اخیر وزیر آموزشوپرورش برمیآید این است که ابتدا قرار است مدارس هیئت امنایی قبلی که پول میگرفتند، منحل شوند و دیگر آنکه مدارس هیئت امنایی جدید با اهدافی همچون مردمیسازی مدارس، کاهش تنوع مدارس و اصلاح نوع اداره مدارس هیئت امنایی کنونی به مدارس هیئتامنایی واقعی بر پایه استفاده از ظرفیت عظیم مردم ایجاد شوند.
اما هنوز چند پرسش مهم، گره اساسی و چالش جدی در این میان باقی میماند که باید به آنها پاسخ داد تا بعد بتوان با خیالی آسوده درباره خوب یا بد تصمیم اخیر نظر داد.
نخست، با نگاهی واقعبینانه که میتوان از اقتصاد امروز جامعه ترسیم کرد، قرار است از این پس جیب دستگاه عیالوار تعلیم و تربیت چگونه پر شود؟
آیا توقع آن است که با انداختن توپ به زمین رئیس شورا، مسئول دهیاری یا معلمانی که به قول وزیر قرار است به اداره مدرسه کمک کنند، آنها هزینههای سنگین مدرسه را از جیب خود بپردازند یا اینکه هر از گاه با دعوت از اولیای دانشآموزان و نشاندن آنها روی صندلیهای زمخت و گوش دادن به «چه کنم چه کنم»های مدیران مدرسه، باز همان راه ناتمام یا به بنبست رسیدهای را که پیش از آن، انجمنهای اولیا و مربیان نیز آن را تجربه کرده بودند طی کنیم؟
دیگر آنکه صحبت از تحقق آرمان عدالت آموزشی بهویژه با تأکید بر مدارس محروم و به قول آقای وزیر، شبانهروزی و عشایری وقتی معنا پیدا میکند که ابتدا بتوانیم با پذیرفتن فاصله طبقاتی فاحش شمال شهر و جنوب شهر، راه جولان و حضور میهمانان ناخواندهای همچون صاحبان مؤسسات کنکوری با کتابهای گرانقیمتشان را در مدارس سد کنیم؛ مطالبهای که هیچ یک از وزیران حال و گذشته دستگاه تعلیم و تربیت تاکنون موفق نشدهاند به آن پاسخ دهند؛ با چنین اوضاع و احوالی کدام یک ارجحیت دارد؛ بریدن پای دلالان آموزشی از مدارس یا هیئت امنایی کردن مدارس عشایری و روستایی؟
آیا نتیجه طرحی که تنها پس از سه جلسه با حذف مدارس هیئت امنایی حتی به معنای اختصاصی و نه عام آن به سرانجام میرسد، عجولانه و پاک کردن صورت مسئله نیست؟
آیا حال و روز مدارس غیردولتی، مدارس نمونه دولتی، مدارس وابسته به نهادها، اشخاص، دانشگاهها و… از حال مدارس هیئت امنایی بهتر است؟
و خلاصه آنکه آیا به این فکر کردهایم که با حذف بیش از ۳۹هزار مدرسه و مرکز غیردولتی، تکلیف معلمانی که در این مدارس به بیش از ۲میلیون و ۵۰۰ دانشآموز درس میدهند چه خواهد شد؛ آیا همین وزارت عیالوار آموزش و پرورش با بضاعت امروز خود میتواند حقوق معلمان مدارس منحل شده را پرداخت کند؟
نظر شما