محمد مداح حسینی دوشنبه شب در سمینار تخصصی سینمای دفاع مقدس که در پردیس سینمایی هویزه مشهد برگزار شد، با تأکید بر اینکه سینمای دفاع مقدس، ژانری برخاسته از محتوا و ارزشهای انسانی است، افزود: کارگردانان خلاق این حوزه مانند ابراهیم حاتمی کیا، احمدرضا درویش و رسول ملاقلی پور توانستهاند با تلفیق مفهوم سرگرمی و ارزشهای معنوی، آثاری خلق کنند که علاوه بر دارا بودن استانداردهای جهانی، به شکلی موفق به بازنمایی هویت ملی و ایثار رزمندگان پرداختهاند.
وی با بررسی سیر تحول سینمای دفاع مقدس اظهار کرد: اگر نگاهی به تنوع ژانرها در سینمای ایران بیندازیم، درمییابیم که سینمای دفاع مقدس تنها شکل سینمایی است که به معنای واقعی از دل ایران، فرهنگ بومی و اتفاقات سیاسی این سرزمین برآمده است؛ در حالی که بسیاری از ژانرهای دیگر مانند کمدی یا ملودرام، الگوهایی هستند که از خارج وارد شدهاند.
این مدرس سینما با تأکید بر اصالتِ سینمای دفاع مقدس افزود: همانطور که سینمای پیش از انقلاب برآمده از فرهنگ و شاخصهای همان دوران بود، سینمای دفاع مقدس نیز فرزند بلافصل ایرانِ حدفاصل سال ۱۳۵۷ تا امروز است.
وی در ادامه با اشاره به تنوع رویکردها در این ژانر گفت: آثاری همچون «افعی» با وجود فضای اکشن و تجاری، در کنه خود وطنپرستی و ایثار را ترویج میکنند. همچنین فیلمهایی نظیر «لیلی با من است» و «اخراجیها ۱»، با وجود همه حواشی و مخالفتها، توانستند با تکیه بر مفاهیم اخلاقی و ایجاد فضای سرگرمی، رابطه محترمانه و موفقی با مخاطب برقرار کنند که این خود نشان از ظرفیتهای بالای این سینما دارد.
مداح حسینی در پاسخ به این پرسش که آیا سینمای دفاع مقدس میتواند به عنوان یک «ژانر» مستقل مطرح باشد، تصریح کرد: برخلاف تصور برخی که این سینما را فاقد ظرفیت شادی یا تنوع میدانند، آثاری چون «اسفند» ثابت کردند که میتوان در این ژانر نیز فیلمهایی در تراز جهانی خلق کرد. من معتقدم کیفیت و قدرت سینمایی فیلم «دوئل» دستکمی از آثار بزرگی همچون «اینک آخرالزمان» ندارد.
وی خاطرنشان کرد: کارگردانان خلاق دفاع مقدس با درک درست از هدف اولیه سینما یعنی «سرگرمی»، توانستهاند فیلمهایی جذاب بسازند که در عین استاندارد بودن از حیث فرم و طراحی صحنه، ایستادگی و ارزشهای معنوی رزمندگان را نیز به بهترین شکل به مخاطب منتقل کنند.
سینمای دفاع مقدس بر پایه انسانشناسیِ انقلاب اسلامی شکل گرفته است
یک فیلمساز سینمای خراسان رضوی نیز در این سمینار گفت: برخلاف سینمای هالیوود که از دریچه فرم به جنگ مینگرد، سینمای دفاع مقدس ما با تکیه بر «انسانشناسی انقلاب اسلامی» و مولفههای معنوی، روایتی اصیل از رشادتها و تعالی انسان ایرانی ارائه میدهد.
محمد مهدی خالقی با بیان اینکه این سینما رویدادی گرهخورده با سرنوشت کشور است، اظهار کرد: نگاه امام خمینی(ره) به انقلاب، فراتر از تغییرات سیاسی و حاکمیتی بود؛ هدف اصلی ایشان «ساختن انسان درست» از طریق مفاهیمی همچون جهاد اکبر، تزکیه و مبارزه با نفس بود که در نهایت منجر به تولد «انسان انقلاب اسلامی» شد.
وی با اشاره به تجلی این تحول در شخصیت شهدای هشت سال دفاع مقدس افزود: در عرصه هنر و سینما نیز شاهد بودیم که هنرمند انقلاب اسلامی، گامهای نخست خود را همزمان با پیروزی انقلاب برداشت. سینمای مستند ایران در آن دوران، ریشههای بالندگی هنر انقلاب را آبیاری کرد و به تدریج ابعاد سینمای دفاع مقدس نمایان شد.
این فیلمساز مشهدی با نقد رویکردهای تقلیلگرایانه به جنگ گفت: در سالهای نخست دهه ۶۰، سینمای ایران یا به فیلمهای حادثهای و یا به آثار «ضد جنگ» متمایل بود، اما با گذر زمان، هنرمندان و نیروهای انقلابی متوجه شدند که سینمای دفاع مقدس فراتر از روایات اولیه است. در این فضا، انسانِ انقلاب اسلامی از یک کنشگر ساده، به یک فرمانده تبدیل شد که هم فیلمساز بود، هم نویسنده و هم تربیتکننده نیروی انسانی. بدین ترتیب خط روشن سینمای دفاع مقدس در اواخر دهه ۶۰ شکل گرفت.
وی ادامه داد: سینمای دفاع مقدس بر مبنای ارزشهای انسانی پایهگذاری شده است، آثاری نظیر «موقعیت مهدی» یا «ایستاده در غبار» نشان میدهند که اگر قصهای قوی با بازیگری مطلوب ترکیب شود، فیلمی بینظیر و تأثیرگذار خلق میشود که دشمن نیز در برابر سینمای رشدیافته و مستقل ما چارهای جز پذیرش توان روایتگری آن ندارد.
خالقی در تبیین مولفههای این ژانر اظهار کرد: برخلاف هالیوود که از فرم وارد ژانر جنگی میشود، سینمای دفاع مقدس ما از «محتوا» وارد میشود. به این معنا که حتی اگر فیلمی فضای نظامی نداشته باشد اما مولفههای محتوایی مشترک را در خود داشته باشد، همچنان در ذیل این ژانر تعریف میشود؛ چنانکه فیلم «بهوقت شام» ابراهیم حاتمیکیا، فیلم دفاع مقدس است.
وی با برشمردن شاخصهای اختصاصی این سینما که در جوامع دیگر بیمانند است، بیان کرد: معنویت در «مهاجر»، تکلیفمداری در «موقعیت مهدی»، ایثار در «بوی پیراهن یوسف»، شجاعت آگاهانه در «ایستاده در غبار»، شهادتطلبی در «دیدهبان»، برادری در «۲۳ نفر»، توازن در «خداحافظ رفیق» و پیوند با عاشورا در «پرواز در شب»، جملگی مولفههایی هستند که سینمای دفاع مقدس را در طول تاریخ جاری و ساری نگه داشتهاند.
در سینمای دفاع مقدس، انسانها بر اکشن و حوادث اولویت دارند
در ادامه این سمینار فیلمساز سینمای دفاع مقدس با انتقاد از رویکردهای پرهزینهای که قهرمانانی غیرواقعی و بیگانه با مردم خلق میکنند، گفت: در سینمای دفاع مقدس، اصالت با انسانها، روحیات و باورهای آنان است؛ فیلمساز در این ژانر باید همچون آیینه عمل کند و هرچه این آیینه زلالتر و با جهانبینی انقلاب اسلامی آمیختهتر باشد، تصویر دقیقتری از حقیقتِ انسانِ دفاع مقدس بازتاب خواهد یافت.
هادی حاجتمند با تأکید بر تفاوت ماهوی میان سینمای جنگ و سینمای دفاع مقدس اظهار کرد: ما شاهد بودهایم فیلمهایی با هزینههای گزاف و اکشنهای پرطمطراق ساخته شدند که به دلیل خلق قهرمانان ساختگی و غیرواقعی، نتوانستند با مخاطب ارتباط برقرار کنند؛ در مقابل، فیلمی مانند «موقعیت مهدی» با وجود شرایط تولید غیرمعمول، به دلیل تصویرسازی درست از حال زلال و پاک رزمندگان، به اثری ماندگار تبدیل شد.
وی افزود: جوهر سینمای دفاع مقدس در گرو نمایشِ جنسِ انسانیِ رزمندگان است؛ در این ژانر، آدمهای انقلاب اسلامی اهمیت بیشتری از ماجراها دارند. وظیفه فیلمساز در اینجا آیینه بودن است؛ هرچه آیینه پاکتر باشد و واقعیت را بهتر ببیند، انسان انقلاب اسلامی در اثر هنری جلوه بهتری پیدا میکند.
این کارگردان با بیان اینکه خروجیِ سینمایی از یک موضوع واحد، تابعی از جهانبینیِ فیلمساز است، بیان کرد: قصه سینمای دفاع در لحظه نهفته است. در سینمای جنگ ماجراها و اکشن ها و وقایع و فاجعه ها اولویت پیدا می کند اما در سینمای دفاع مقدس انسانها هستند که به آن اصالت می دهند و اولویت با انسانها و روحیات و باورهای آنان است.
شایان ذکر است: همزمان با هفته دفاع مقدس، فیلمهای «تنگه ابوقریب» به کارگردانی بهرام توکلی، «دیدهبان» ساخته ابراهیم حاتمیکیا، «قارچ سمی» به کارگردانی رسول ملاقلیپور و «دوئل» ساخته احمدرضا درویش، از جمعه هفته گذشته، دوم مهرماه تا ۶ مهرماه به صورت رایگان هر روز ساعت ۱۷ در پردیس سینمایی مهر کوهسنگی به نمایش درآمدند.
امروز نیز سمینار علمی تخصصی سینمای دفاع مقدس ساعت ۱۹ در همین مکان برگزار شد.
نظر شما