عطر گلاب و بوی خوش اسپند، صدای همهمه زنان و بازی کودکان، پرچم دست‌دوز نصب شده بر بالای در خانه که شما را دعوت به حضور در مجلس روضه می‌کند؛ خاطره‌ای است که برای بیشتر ما با خانه پدری پیوند خورده است. خانه‌هایی که در آن ماهانه یا هفتگی پرچم روضه نصب می‌شد و جمعی کوچک و زنانه را زیر سایه نام یکی از اهل بیت(ع) قرار می‌داد. انگار این میهمانان و میزبانان و بانیان مجلس، خود را هر ماه یا اوقاتی مشخص در سال به نام و یاد اهل بیت(ع) متصل و به قول قدیمی‌ها بیمه می‌کردند. روضه خانگی یکی از گرم‌ترین و صمیمی‌ترین سنت‌های عزاداری در فرهنگ ماست. جایی که به جای سالن‌های بزرگ و تشریفات، خانه‌تان میزبان ذکر مصیبت و یاد امام حسین(ع) می‌شود. این سنت ریشه‌دار، از همان روزهای نخست اسلام و خانه حضرت فاطمه(س) آغاز شد و با وجود همه فراز و نشیب‌های تاریخی، هنوز هم در بسیاری از خانه‌های ایرانی زنده است.
از خانه اهل بیت(ع) تا خانه‌های ایرانی
نخستین روضه‌های خانگی به زمان حضرت زهرا(س) برمی‌گردد؛ خانه‌ای که پس از شهادت ایشان، غمگین‌ترین خانه مدینه بود. امام سجاد(ع) نخستین کسی بود که به شکل رسمی برای واقعه کربلا روضه برپا کرد و پس از آن، امامان بعدی مثل امام باقر(ع) و امام صادق(ع) این سنت را در خانه‌های خود ادامه دادند. همچنین روایت‌ها از برگزاری مجلس عزاداری در منزل حضرت امام رضا(ع) خبر داده‌اند. اما مجالس عزاداری تنها در سیره عملی اهل بیت(ع) حضور ندارد و این بزرگان در کلام خود نیز به فضیلت و اهمیت این مجالس اشاره کرده‌اند. امام صادق(ع) در روایتی فرمود: «مَنْ جَلَسَ مَجْلِساً یُذْکَرُ فِیهِ أَمْرُنَا لَمْ یَمُتْ قَلْبُهُ حِینَ یَمُوتُ الْقُلُوبُ» (هر که در مجلسی بنشیند که در آن امر ما یاد شود، دلش نمی‌میرد آن گاه که دل‌ها می‌میرند). امامان بعدی مثل امام باقر(ع) و امام صادق(ع) این سنت را در خانه‌های خود ادامه دادند. حتی امام رضا(ع) در منزلشان مجلس عزاداری برپا می‌کردند.
روضه در زندگی بزرگان دین
در دوران معاصر هم وقتی برگزاری مراسم در تکیه‌ها محدود شد، مردم روضه را به زیر سقف خانه‌هایشان آوردند تا این سنت خاموش نشود. امروز هم روضه خانگی، راهی ساده و صمیمی برای زنده نگه داشتن این یاد است.
بسیاری از علما و مراجع، روضه خانگی را بخشی از زندگی روزمره‌شان می‌دانستند. آیت‌الله شیخ محمد غروی اصفهانی پنجشنبه‌ها در خانه‌اش روضه می‌گرفت و خودش کفش میهمانان را جفت می‌کرد و چای می‌ریخت. آیت‌الله گلپایگانی روز عاشورا برای همسر و فرزندانش روضه می‌خواند تا نامش در زمره روضه‌خوانان امام حسین(ع) ثبت شود. این تأکید با روایت امام صادق(ع) همخوانی دارد که فرمود: «مَنْ ذَکَرَ الْحُسَیْنَ عِنْدَهُ فَبَکَی وَأَبْکَی عَیْناً وَاحِدَةً، بَنَی اللَّهُ لَهُ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ» (هر که نزد او از حسین(ع) یاد شود و یک چشم بگرید و بگریاند، خداوند برای او خانه‌ای در بهشت بنا می‌کند). آیت‌الله قاضی هم در وصیت‌نامه‌اش تأکید کرده بود روضه هفتگی، حتی با دو سه نفر، موجب گشایش امور می‌شود. این وصیت یادآور حدیث امام باقر(ع) است که فرمود: «مجالس عزای اهل بیت(ع)، سبب نزول رحمت الهی و دفع بلا از اهل خانه می‌شود».
چطور روضه خانگی برگزار کنیم؟
در زندگی امروز با توجه به مساحت خانه‌ها و همچنین فرهنگ آپارتمان‌نشینی ممکن است برگزاری روضه برای ما امری دشوار به نظر برسد. در حالی که می‌توان با چند راهکار ساده سنت پدرها و مادرهایمان را ادامه داده و چراغ روضه را در خانه‌های خود روشن نگه داریم و این میراث را به فرزندانمان نیز منتقل کنیم. به خاطر داشته باشید روضه خانگی نیازی به تشریفات خاص و پیچیده‌ای ندارد. آنچه در این مجالس اهمیت دارد همان انگیزه شکل‌گیری آن است. یعنی نشان دادن ارادت و ادب خود به صاحبان این مجالس؛ در حقیقت مهم‌ترین چیزها برای یک روضه توفیق، اخلاص و سادگی است. این چند نکته کمک می‌کند مراسم را راحت‌تر و دلنشین‌تر برگزار کنید:
شروع با قرآن: تلاوت چند آیه قرآن در ابتدای مراسم، فضا را نورانی‌تر می‌کند.
دعوت ساده: به جای دعوت حضوری قدیمی، می‌توانید با یک پیامک گرم و صمیمی، فامیل، همسایه‌ها و دوستان را دعوت کنید.
زمان مناسب: نیم ساعت برای جمع شدن میهمان‌ها در نظر بگیرید. کل جلسه را نه خیلی طولانی و نه خیلی کوتاه نگه دارید.
مشارکت خانواده: از نوجوان‌ها و جوان‌ها برای کارهای ساده مثل پخش چای یا مراقبت از کودکان کمک بگیرید تا آن‌ها هم با این مجالس انس بگیرند.
پذیرایی بی‌تکلف: اگر بودجه محدود است، ساده برگزار کنید. حتی می‌توانید از دوستان بخواهید در رفت‌وآمد مداح یا سخنران همراهی کنند.
توجه به همسایه‌ها: اگر آپارتمان‌نشین هستید، حتماً از قبل به همسایه‌ها اطلاع دهید. صدای دستگاه را تنظیم کنید و موقع خروج میهمان‌ها، رعایت سکوت را یادآوری کنید.
کودکان را فراموش نکنید: یک گوشه از خانه را برای بچه‌ها اختصاص دهید و کسی را مسئول سرگرم کردنشان کنید. قصه‌گویی یا کاردستی ساده می‌تواند خاطره خوبی برایشان بسازد.
روضه خانگی، فراتر از یک مراسم مذهبی، فرصتی برای دور هم جمع شدن، گفت‌وگو و تقویت پیوندهای خانوادگی و همسایگی است. با کمی برنامه‌ریزی ساده، می‌توانید این سنت زیبا را در خانه خودتان زنده کنید.
نظر شما