در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، و در روزی که دبیر شورای عالی امنیت ملی تلفنی با وزیر خارجه چین صحبت کرد و معاونش علی باقری کنی به چین رفت، به نظر می‌رسد تحرک دیپلماتیک چین در خلیج فارس شتاب گرفته است؛ البته نه با اعزام ناو یا اعلام پیمان نظامی تازه، بلکه با گفت‌وگوهای سیاسی، توافق‌های اقتصادی و تلاش برای نزدیک کردن مواضع کشورهای منطقه. پکن می‌کوشد در شرایطی که جنگ ایران و آمریکا هزینه‌های سنگینی بر تجارت انرژی تحمیل کرده، جایگاه خود را در معادلات امنیتی منطقه تقویت کند. دیدار همزمان مقام امنیتی ایران با وزیر خارجه چین و سلطان عمان با رئیس‌جمهور این کشور، همراه با اعلام سفر فرستاده ویژه پکن به تهران، مسقط و ریاض، نشانه‌های این تحرک تازه‌اند. تحولاتی که در سایه نگرانی متحدان آمریکا از جنگ دوباره رخ داده و نشان می‌دهند آینده امنیت منطقه دیگر صرفاً در گفت‌وگو با واشنگتن تعریف نمی‌شود.
تهران و مسقط در پکن
رویترز دوشنبه گزارش داد وانگ یی، وزیر خارجه چین در دیدار با علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، بر ضرورت حل سیاسی بحران تأکید کرده است. او ضمن اعلام حمایت چین از حاکمیت و امنیت ایران، خواستار پرهیز از بازگشت به درگیری نظامی شد.همزمان، شی جین‌پینگ میزبان هیثم بن طارق، سلطان عمان بود. رئیس‌جمهور چین تأکید کرد خاورمیانه و خلیج فارس نباید به میدان رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شوند. در بیانیه مشترک دو کشور نیز عمان از ابتکارهای صلح پکن حمایت و ابراز امیدواری کرد چین نقش بیشتری در دستیابی به امنیت پایدار منطقه ایفا کند.اهمیت این همزمانی در موقعیت دو طرف گفت‌وگو است. ایران یکی از طرف‌های اصلی جنگ است و عمان سابقه طولانی میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن دارد. پکن با حفظ ارتباط با هر دو می‌کوشد به بازیگری مؤثر در مسیرهای دیپلماتیک بحران تبدیل شود.
دیپلماسی در چند مسیر
وزارت خارجه چین اعلام کرد ژای جون، فرستاده ویژه پکن در امور خاورمیانه، در نیمه نخست و میانی نوامبر به ایران، عمان و عربستان سفر خواهد کرد. همزمان مأموریت‌های دیپلماتیک دیگری برای شاخ آفریقا برنامه‌ریزی شده است؛ منطقه‌ای که امنیت آن با کشتیرانی در دریای سرخ پیوند دارد.
این اقدام‌ها هنوز به معنای شکل‌گیری نظام امنیتی تازه به رهبری چین نیست، اما از یک راهبرد تدریجی حکایت می‌کند. پکن به‌جای ورود مستقیم به منازعه نظامی، شبکه گفت‌وگوهای خود را گسترش می‌دهد.
تردید در چتر امنیتی آمریکا
تحرک پکن در خلأ اتفاق نمی‌افتد. رویترز در گزارش تازه‌ای از نشست امنیتی منامه نوشت دولت‌های خلیج فارس نگران‌اند حمله دوباره آمریکا به ایران، پایگاه‌های آمریکایی مستقر در خاک آن‌ها را به اهداف پاسخ نظامی تبدیل کند.
به ارزیابی امیل حکیم، پژوهشگر مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، یکی از مسائل اساسی منطقه این است که زیرساخت‌های نظامی آمریکا، با وجود نقش دفاعی اعلام‌شده، می‌توانند کشورهای میزبان را در معرض خطر قرار دهند. برای ایران، این تحول فرصتی است تا ضرورت مشارکت همه کشورهای منطقه در تأمین امنیت را برجسته کند.
دوحه همچنان در انتظار توافق
در جبهه دیپلماتیک دیگر، رویترز گزارش داد هیئت ایرانی پس از مذاکرات با میانجی‌های قطری، یکشنبه دوحه را ترک کرده است. به گفته مقام آگاه از مذاکرات، این خروج ناشی از شکست گفت‌وگوها نبوده و پیش‌نویس پیشنهادی همچنان میان طرف‌ها در گردش است.مبنای مذاکرات، طرح چندمرحله‌ای ایران برای پایان محاصره دریایی و بازگشایی هرمز است؛ طرحی که ایران امکان اجرای سریع‌تر آن را نیز مطرح کرده است. اما ایران تأکید دارد بدون پایان محاصره و رسیدگی به مطالباتش، توافق نهایی و بازگشایی تنگه امکان‌پذیر نیست.
هزینه جنگ، انگیزه دیپلماسی
در سوی دیگر، فایننشال‌تایمز گزارش داده نتانیاهو در تماس تلفنی با ترامپ خواستار از سرگیری حملات علیه ایران پس از انتخابات آمریکا شده است. منابع این روزنامه می‌گویند ترامپ هنوز تصمیم نهایی نگرفته و می‌خواهد فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد. همزمان سلطان الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی اعلام کرده اختلالات هرمز موجب برداشت نزدیک به یک میلیارد بشکه از ذخایر جهانی نفت شده و سهم هزینه حمل و نقل و لجستیک از کمتر از ۵درصد به بیش از ۳۰درصد هزینه هر بشکه رسیده است. کاهش قیمت نفت در معاملات دیروز، بر اثر امید به مذاکرات، از این فشارهای انباشته نمی‌کاهد.جنگ در یمن نیز ادامه دارد. رویترز از هشدارهای امنیتی تازه در جنوب عربستان خبر داده و سازمان بین‌المللی مهاجرت شمار آوارگان دور اخیر درگیری‌های یمن را بیش از ۳۰۰هزار نفر اعلام کرده است. ارزیابی مؤسسه مطالعات جنگ نیز نشان می‌دهد خطر گسترش نبرد به مسیرهای منتهی به عدن همچنان وجود دارد.
آزمون نقش‌آفرینی چین
تحولات روز گذشته نشانه گسترش گزینه‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه‌اند. چین هنوز تضمین امنیتی جایگزینی ارائه نکرده و آمریکا همچنان قدرت نظامی گسترده‌ای در منطقه دارد. با این حال، جنگ نشان داده حضور نظامی به‌تنهایی برای تأمین ثبات کافی نیست.از منظر منافع ایران، گسترش نقش دیپلماتیک چین زمانی ارزش عملی پیدا می‌کند که به کاهش خطر حمله دوباره، پایان محاصره، بازگشت امنیت کشتیرانی و شکل‌گیری تعهدات پایدار میان کشورهای منطقه کمک کند.پکن فعلاً با گام‌های آرام پیش می‌رود؛ اما اهمیت این گام‌ها در آن است که بحث امنیت خلیج فارس را به تدریج از انحصار تصمیم‌های نظامی واشنگتن خارج می‌کند و به میدان گسترده‌تری از گفت‌وگو و همکاری می‌کشاند.
نظر شما