ترکیه در حال گسترش نفوذ خود از طرابلس تا جنوب لبنان است؛ منطقه‌ای که سال‌ها کانون نفوذ ایران و مقاومت بوده است. آنکارا با تکیه بر بازسازی، کمک‌های اقتصادی و خلأ امنیتی پس از یونیفل، به دنبال سهمی در معادلات آینده لبنان است.
بازگشت ترکیه به معادلات پیچیده لبنان
سفر احتمالی «بلال اردوغان»، فرزند رئیس‌جمهور ترکیه به لبنان، فراتر از یک دیدار تشریفاتی، نشانه‌ای از گسترش دامنه نفوذ آنکارا در یکی از حساس‌ترین عرصه‌های رقابت منطقه‌ای است. ترکیه که طی سال‌های گذشته حضور خود را در طرابلس از مسیر فعالیت‌های فرهنگی، آموزشی و اقتصادی تقویت کرده، اکنون جنوب لبنان را نیز در محاسبات سیاسی و امنیتی خود قرار داده است؛ منطقه‌ای که حزب‌الله و جنبش امل همچنان بازیگران اصلی آن هستند.
برنامه احتمالی این سفر شامل دیدار با مقام‌های ارشد لبنانی، رهبران مذهبی و بازدید از مناطق جنوبی است. کمک‌های بشردوستانه، تأمین خانه‌های پیش‌ساخته برای آوارگان و مشارکت در بازسازی مناطق آسیب‌دیده از حملات اسرائیل، ابزارهایی هستند که آنکارا می‌تواند از طریق آنها نفوذ اجتماعی و سیاسی خود را تثبیت کند.
چراغ سبز امل و محاسبات حزب‌الله
نشانه‌های اولیه حاکی از آن است که آنکارا برای ورود به جنوب لبنان با مخالفت فوری بازیگران اصلی این منطقه مواجه نیست. «نبیه بری»، رئیس پارلمان و رهبر جنبش امل، نسبت به ظهور یک بازیگر ترکیه‌ای در لبنان موضع منفی نشان نداده است. حتی مطرح شدن نام فردی مرتبط با آژانس همکاری و هماهنگی ترکیه برای استانداری نبطیه، می‌تواند نشانه‌ای از انعطاف سیاسی امل در برابر گسترش حضور آنکارا باشد.
موضع حزب‌الله نیز قابل‌توجه است. منابع نزدیک به این جنبش به نشریه کرادل گفته‌اند که حزب‌الله از سفر بلال اردوغان به جنوب استقبال خواهد کرد و مقام‌های آن برای پذیرایی از او آمادگی دارند. این تحول در شرایطی اهمیت دارد که دو طرف در پرونده سوریه سال‌ها در جبهه‌های متضاد قرار داشتند. با این حال، محاسبات جدید منطقه‌ای ظاهراً زمینه را برای نوعی رابطه عمل‌گرایانه فراهم کرده است. از نگاه حزب‌الله، حضور ترکیه می‌تواند به گسترش نفوذ اسرائیل در جنوب ترجیح داده شود.
خلأ یونیفل؛ فرصت راهبردی آنکارا
مهم‌ترین فرصت ترکیه، پایان مأموریت یونیفل است. بر اساس تصمیم شورای امنیت، مأموریت این نیروها در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ خاتمه می‌یابد و روند خروج آنها در سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت. این تحول پرسش مهمی درباره ساختار امنیتی آینده جنوب لبنان ایجاد کرده است.
اردوغان پیش‌تر در دیدار با «جوزف عون»، آمادگی ترکیه را برای مشارکت در ترتیبات امنیتی پس از یونیفل اعلام کرده بود. توافق چارچوب همکاری نظامی دو کشور در سال ۲۰۱۰ نیز می‌تواند مبنای حقوقی گسترش همکاری‌های آموزشی، فنی و نظامی قرار گیرد. در چنین شرایطی، کمک به ارتش لبنان و مشارکت در بازسازی می‌تواند مقدمه‌ای برای نقش‌آفرینی گسترده‌تر آنکارا باشد.
رقابت فراتر از جنوب لبنان
راهبرد ترکیه صرفاً به جنوب محدود نیست. طرابلس با پیوندهای تاریخی عثمانی، برنامه‌های بورسیه تحصیلی، مرمت بناهای تاریخی و سرمایه‌گذاری اقتصادی، به پایگاه مهمی برای نفوذ آنکارا در میان اهل سنت تبدیل شده است. خلأ رهبری سیاسی این جریان پس از کناره‌گیری «سعد حریری» نیز فرصت بیشتری برای ترکیه فراهم کرده تا جایگاه عربستان را به چالش بکشد.
در سوی دیگر، نزدیکی بیروت به یونان، قبرس، امارات و هند، نگرانی‌های آنکارا را افزایش داده است؛ به‌ویژه توافق دریایی لبنان و قبرس و پیوند بنادر بیروت و طرابلس با ابتکار کریدور اقتصادی هند ـ خاورمیانه ـ اروپا که می‌تواند با طرح‌های حمل‌ونقلی ترکیه رقابت کند.
در نهایت، آنکارا می‌کوشد با حفظ ارتباط هم‌زمان با دولت لبنان، حزب‌الله، امل و جریان‌های اهل سنت، خود را به بازیگری تأثیرگذار در نظم آینده این کشور تبدیل کند. سفر احتمالی «بلال اردوغان» به جنوب، اگر تحقق یابد، می‌تواند نشانه ورود ترکیه به مرحله‌ای تازه از این رقابت باشد؛ مرحله‌ای که در آن بازسازی، کمک‌های اقتصادی و ترتیبات امنیتی، ابزارهای پیشبرد نفوذ ژئوپلیتیکی خواهند بود.
نظر شما