بیش از یک سال پس از آتش‌بس غزه، اسرائیل همچنان با محدود کردن ورود چادر، خانه‌های پیش‌ساخته، سوخت و تجهیزات گرمایشی، میلیون‌ها فلسطینی را در معرض سرما و سیلاب قرار داده است؛ جایی که محرومیت از سرپناه، ادامه جنگ با ابزارهای دیگر است.
آتش‌بس بدون سرپناه
آتش‌بس اکتبر ۲۰۲۵ قرار بود به محاصره انسانی غزه پایان دهد و مسیر ورود کمک‌های امدادی را باز کند؛ اما گذشت بیش از یک سال نشان داده توقف نسبی بمباران‌ها لزوماً به معنای پایان دادن به جنگ علیه زندگی روزمره فلسطینیان نیست. اکنون معیار سنجش این توافق، نه فقط توقف حملات نظامی، بلکه توانایی خانواده‌ها برای یافتن سرپناهی امن در برابر باران، سرما و سیلاب است؛ معیاری که وضعیت غزه در آن به‌وضوح شکست خورده است.
بر اساس آمار سازمان ملل، حدود ۱.۲ میلیون نفر، معادل ۵۸ درصد جمعیت غزه، در شرایط بحرانی یا فاجعه‌بار سرپناه زندگی می‌کنند. بیش از ۵۶۰ هزار نفر از این جمعیت کودک هستند. همچنین بیش از ۴۰۰ هزار نفر در ۴۵۱ محل اسکان آوارگان در معرض خطر بالای سیلاب قرار دارند. این ارقام نشان می‌دهد بحران صرفاً کمبود امکانات رفاهی نیست؛ مسئله، تهدید مستقیم بقای جمعیتی است که پس از ماه‌ها جنگ، اکنون با زمستانی دیگر روبه‌رو شده است.
سرپناه؛ گروگان سیاست اسرائیل
ابعاد بحران زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم ۸۴ درصد خانواده‌های غزه هیچ امکان مؤثری برای گرم کردن محل زندگی خود ندارند و نزدیک به نیمی از آن‌ها برای پخت‌وپز پلاستیک، لاستیک و زباله می‌سوزانند. این وضعیت کودکان را در معرض گازهای سمی، بیماری‌های تنفسی و مسمومیت با مونوکسیدکربن قرار می‌دهد. گزارش‌ها همچنین از مرگ ۱۱ کودک بر اثر سرمازدگی در زمستان گذشته حکایت دارند.
در چنین شرایطی، جلوگیری از ورود خانه‌های پیش‌ساخته، چادر، پتو، تجهیزات عایق‌بندی و سوخت، به یکی از مهم‌ترین ابعاد بحران تبدیل شده است. دفتر رسانه‌ای دولت غزه می‌گوید اسرائیل با ورود ۶۰ هزار خانه سیار و ۲۰۰ هزار چادر موافقت کرده بود؛ بااین‌حال، بخش مهمی از اقلام اسکان همچنان پشت مرزها متوقف مانده‌اند. اسرائیل مدعی است بیش از یک میلیون چادر وارد غزه شده و محدودیت بر برخی اقلام نیز با ادعای نگرانی‌های امنیتی و احتمال استفاده نظامی حماس توجیه می‌شود اما این توجیه نمی‌تواند جلوگیری از ورود پتو، سوخت گرمایشی و تجهیزات ساده تعمیر سرپناه را توضیح دهد.
نقض تعهدات و ضعف ساختاری آتش‌بس
بر اساس کنوانسیون چهارم ژنو، قدرت اشغالگر موظف است نیازهای اساسی جمعیت غیرنظامی را تأمین کند و در صورت ناتوانی، اجازه عبور کمک‌های بشردوستانه را بدهد. تبدیل سرپناه به کالایی مشروط و محدود، عملاً بقای غیرنظامیان را به اهرمی در مذاکرات سیاسی درباره آینده غزه، خلع سلاح و بازسازی تبدیل می‌کند.
مشکل فقط رفتار اسرائیل نیست؛ ساختار آتش‌بس نیز فاقد سازوکار مستقل و مؤثر برای نظارت بر اجرای تعهدات بشردوستانه است. وقتی ورود کمک‌ها به اراده طرف کنترل‌کننده گذرگاه‌ها وابسته باشد و نقض تعهدات هزینه‌ای در پی نداشته باشد، مفاد انسانی توافق به وعده‌هایی بی‌ضمانت تبدیل می‌شوند.
اجماع جهانی بدون اقدام عملی
اعتراض به این وضعیت دیگر محدود به کشورهای عربی و اسلامی نیست. اتحادیه اروپا، اسپانیا، ایرلند، بلژیک و لوکزامبورگ خواستار استفاده از اهرم فشار اروپا بر اسرائیل شده‌اند. در سطح جهانی نیز قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل برای دسترسی نامحدود بشردوستانه، به‌ویژه برای آنروا، با حمایت ۱۳۹ کشور روبه‌رو شد. هشت کشور عربی و مسلمان، از جمله مصر، قطر، اردن، عربستان و ترکیه، نیز خواستار اجرای فوری تعهدات کمک‌رسانی شدند.
بااین‌حال، فاصله میان محکومیت سیاسی و اقدام عملی همچنان پابرجاست. بیانیه‌های بین‌المللی تاکنون نتوانسته‌اند حتی کاروان‌های مسکونی را از مرز عبور دهند. آنچه ضروری است، انتشار عمومی پروتکل کمک‌رسانی، ایجاد سازوکار مستقل راستی‌آزمایی و اعمال فشار واقعی برای ورود فوری سرپناه، سوخت و تجهیزات زمستانی است. تا زمانی که این اقدامات انجام نشود، آتش‌بس غزه صرفاً توقف یک شکل از خشونت و تداوم شکلی دیگر از آن خواهد بود؛ خشونتی که این بار نه با بمب، بلکه با سرما، گرسنگی و محرومیت از ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی اعمال می‌شود.
نظر شما