صحبت از علی حاتمی است که با جان و دل برای زنده نگه داشتن خاطرات تاریخی ایرانیان فعالیت کرد و یک سریال عظیم به نام «هزاردستان» را با کمترین امکانات و آن هم در شرایطی که کشور درگیر یک جنگ همه جانبه بود، ساخت و روی آنتن فرستاد. اما بدبختی وقتی رقم خورد که این شاعر سینمای ایران تا وقتی زنده بود مورد تقدیر دست اندرکاران سینمایی قرار نگرفت اما از لحظه مرگش تاکنون تا توانسته اند در یادش مرثیه ها سروده اند!

حاتمی برای ساخت تک تک آثار سینمایی اش از «کمال الملک» گرفته تا «حاجی واشنگتن» و «سوته دلان» و حتی اثر به شدت خاطره انگیر «مادر» با کمبودهای مالی دست به گریبان بود با این حال بارها شده بود که هزینه طراحی صحنه کار را از جیب خودش پرداخت میکرد اما زیر بار پایین آمدن کیفیت کار نمیرفت. افسوس سینمای ایران وقتی چند برابر شد که این بزرگمرد در ابتدای ساخت «جهان پهلوان تختی» با سرطانی مهلک روبرو شد و فرصت این را نیافت که این فیلم را به اتمام برساند. بدتر آن که در سالهای بعدتر هم هیچ دست اندرکار سینمایی به دنبال آن نرفت که «جهان پهلوان» را منطبق با فیلمنامه خودِ حاتمی بسازد یا لااقل فیلمنامه آن را برای استفاده عموم در بازار نشر عرضه کند.

جمشید مشایخی و محمدعلی کشاورز از جمله بازیگرانی هستند که بخش عمده ای از شهرت خود را مدیون حضور در آثاری مطرح از علی حاتمی هستند؛ همچنان هستند عده زیادی از مخاطبان که مشایخی را به واسطه ایفای نقش در قالب «کمال الملک» در فیلمی به همین نام و یا رضا تفنگچی در «هزار دستان» میشناسند. کشاورز هم که برایمان یادآور «محمد ابراهیم» فیلم «مادر» است و یا «شعبون استخونی» سریال «هزاردستان». همزمان با پانزدهمین سالگرد درگذشت علی حاتمی بد ندیدیم نظرات شخصی این دو بازیگر مطرح سینما درباره علی حاتمی را جویا شویم.

محمدعلی کشاورز: حاتمی نمیتوانست با آدمهای بداخلاق کار کند
آشنایی من با علی حاتمی به دانشکده هنرهای دراماتیک برمی‌گردد. مرحوم حاتمی در این دانشگاه در رشته نویسندگی مشغول به تحصیل بود و از همان جا دوستی ما با یکدیگر شکل گرفت. علی یکی از درام‌نویسان خوب بود. او هم مطالعه زیادی داشت و هم خوب کار می‌کرد. دوران مشروطه و قاجار را خیلی خوب می‌شناخت البته ناگفته نماند که حاتمی سال سوم بود که دانشگاه را ترک کرد و به تلویزیون رفت اما هنوز با یکدیگر ارتباط‌ داشتیم. بارها برای بازی در فیلم‌هایی مثل «حسن کچل»، «ستارخان» و... از طرف حاتمی دعوت شدم اما مایل نبودم چنین کاری را انجام دهم چون این فیلم‌ها قبل از انقلاب ساخته شدند و من در آن زمان تمایلی نداشتم وارد سینما شوم تا این که وقتی در سریال «سربداران» مشغول به کار بودم، حاتمی آمد و گفت: می‌خواهم سریال هزاردستان را بسازم و تو حتما باید بازی کنی و برای تو نقش «شعبان بی‌مخ» را در نظر گرفتم. بعد هم متوجه شدم بازیگرانی مثل جمشید مشایخی، عزت‌الله انتظامی، داوود رشیدی و ... در آن بازی خواهند داشت و برای همین مشتاق شدم که این نقش را ایفا کنم. نکته‌ای که در تمام کارها برای علی حاتمی بسیار مهم بود، اخلاق بود. برای همین نمی‌توانست با آدم‌های بداخلاق کار کند.
حاتمی بسیار انسان‌دوست بود. من یادم است که زمانی مطرب‌ها و سیاه‌بازها بیکار بودند. او به مدیر تولیدش گفت یک اتوبوس می‌گیری و تمام این افراد را با خود می‌آوری. وقتی آنها آمدند نه‌تنها به آنها جا و غذا داد بلکه نقش‌هایی را هم به آنها واگذار کرد و آنها هم از دل و جان بازی می‌کردند. به هر حال خیلی باید بگذرد که کسی مثل حاتمی پیدا بشود. متاسفم از این‌که هیچ‌وقت کسی این آدم را درک نکرد و هیچ‌وقت هم در هیچ جشنواره‌ای جایزه‌ای به او ندادند حتی برای فیلم‌هایی مثل «مادر» و «کمال‌الملک».
علی حاتمی سناریو‌نویس بسیار خوبی بود. در واقع دیالوگ‌های شخصیتی مربوط به او می‌شد، یعنی براساس شخصیت‌ها دیالوگ می‌نوشت مثلا یک راننده تاکسی دیالوگش با یک قصاب و یک معلم فرق می‌کرد. هر کسی با زبان خودش حرف می‌زد. او دوست داشت ذهنیتی را که از تاریخ دارد بیان کند. با تمام حس و عواطفش این کار را میکرد و هیچ وقت هم خودش را درگیر مسائل بیهوده تاریخ نمی‌کرد.
بنا بود در «جهان پهلوان» هم بازی کنم حتی قرارداد هم بسته بودم اما از همان زمان به علی گفتم که این فیلم را نساز چرا که نمی‌شد تمام حقایق در این فیلم گفته شود. به هر حال قسمت این طور بود که آخرین فیلمش ناتمام بماند!

جمشید مشایخی: اعطای لقب سعدی سینما به علی حاتمی به مذاق عده ای خوش نیامد
من دوستی دیرینه ای با علی حاتمی داشتم تا اینکه در سال 1353 در شش داستان مولوی حضور داشتم و از آن به بعد در کارهایی مثل «کمال الملک» و «سلطان صاحبقران» با وی همکاری داشتم.
من در مصاحبه ای درباره علی حاتمی گفتم:«ایشان سعدی سینمای ایران است» البته این صحبت من به مذاق بسیاری خوش نیامد. به اعتقاد من آثاری که هنرمندان ما خلق کرده اند و آنها را جاودانه کرده است به خاطرعشق به ملت ایران و عشق به ایران بوده است؛ مثل فردوسی،حضرت حافظ، سعدی ، عطار که از بزرگان این سرزمین هستند.
فیلمهای ایرانی مورد علاقه ام عبارتند از «قیصر» آقای کیمیایی، «شازده احتجاب» آقای فرمان آرا، «طلسم» آقای داریوش فرهنگ و «کمال الملک» و «سوته دلان» از علی حاتمی به خصوص دو فیلم آخر که برایم سرشار از خاطرات هستند.