همان‌طور که انتظار می‌رفت روند استقرار دولت در عراق به چالش خورد و نشست روز گذشته پارلمان این کشور که پیش از این قرار بود برای تعیین رئیس‌جمهور برگزار شود به تعویق افتاد. حالا باید منتظر بمانیم تا دود سفید از اردوی کردها برخیزد و دو حزب اصلی اقلیم بر سر یک گزینه برای ریاست‌جمهوری به جمع‌بندی برسند.
درحالی‌که تا هفته گذشته تصور بر این بود انتخاب نخست‌وزیر از سوی جریان شیعی به درازا بینجامد اما شیعیان خیلی زود به جمع‌بندی رسیدند و المالکی را به‌عنوان نخست‌وزیر پیشنهادی خود معرفی کردند.

توییتی با ادبیات دیکتاتورانه

پس از انتشار بیانیه این جریان و در حالی‌که تقریباً همه طرف‌ها منتظر بودند روند رأی به رئیس‌جمهور هرچه زودتر برگزار شود، دونالد ترامپ در پستی در شبکه تروث مستقیماً به عراق هشدار داد اگر نوری المالکی دوباره به نخست‌وزیری برسد، ایالات متحده دیگر هیچ حمایتی نخواهد کرد و عراق بدون آمریکا «هیچ شانسی برای موفقیت، رفاه یا آزادی» نخواهد داشت. ترامپ، المالکی را متهم کرد در دوره قبلی‌اش (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴) با سیاست‌های «دیوانه‌وار» موجب فقر گسترده، هرج‌ومرج کامل و سقوط کشور به آشوب شده است.
پست ترامپ که به نوعی یادآور دوران اشغال آمریکا بود نشان می‌دهد واشنگتن هنوز عراق را کشوری تحت‌الحمایه می‌بیند که باید طبق میل آمریکا تصمیم بگیرد، حال آنکه چارچوب شیعی با رأی‌گیری اکثریتی تصمیم را گرفته بود و بر تجربه سیاسی و مدیریتی المالکی تأکید کرد. بلافاصله پس از پست ترامپ، نشست جریان شیعی برای بررسی این اعلام نظر برگزار شد. المالکی به‌سرعت به تهدید ترامپ واکنش نشان داد و آن را «نقض آشکار حاکمیت عراق» و «دخالت بی‌سابقه» خواند.
او تأکید کرد چنین زبان تهدیدآمیزی با اصول دموکراسی پس از ۲۰۰۳ سازگار نیست و عراق حق دارد مسیر خود را بدون دیکته خارجی انتخاب کند. این پاسخ المالکی نه تنها دفاعی، بلکه چالش‌برانگیز بود و نشان داد او حاضر نیست عقب‌نشینی کند.

تعویق نشست پارلمان و اختلاف دو حزب کردی

در همین حال، پارلمان عراق نتوانست جلسه انتخاب رئیس‌جمهور (سهمیه کردها) را طبق برنامه در ۲۷ ژانویه برگزار کند و آن را به تعویق انداخت. دلیل اصلی، اختلاف عمیق میان حزب دموکرات کردستان (KDP) و اتحادیه میهنی کردستان (PUK) است؛ KDP از فؤاد حسین (وزیر خارجه فعلی) حمایت می‌کند، در حالی که PUK روی نزار آمدی پافشاری دارد. حتی میانجی‌گری چارچوب هماهنگی هم تاکنون بی‌نتیجه مانده و پارلمان نتوانست حد نصاب دوسوم را تأمین کند. این تعویق، مهلت ۳۰ روزه قانون اساسی را به خطر انداخته و کل فرایند تشکیل دولت را طولانی‌تر می‌کند؛ وضعیتی که عراق را در آستانه بحران عمیق‌تری قرار می‌دهد.
رویکرد ترامپ در این ماجرا بیش از آنکه نگران رفاه عراقی‌ها باشد، به‌وضوح بخشی از راهبرد فشار حداکثری علیه آنچه «نفوذ ایران در منطقه» می‌خواند، است. تهدید قطع کمک‌ها (که اغلب به معنای فشار بر درآمدهای نفتی است) نه تنها غیرسازنده، بلکه تحقیرآمیز است؛ گویی عراق هنوز پس از بیش از دو دهه از اشغال، نمی‌تواند بدون اجازه آمریکا تصمیم بگیرد. این دخالت مستقیم، واکنش‌های تندی را از سوی گروه‌های مقاومت و فرماندهان الحشدالشعبی هم برانگیخت که ترامپ را «جنایتکار» خواندند و تهدید او را تلاشی برای «ترور سیاسی» المالکی دانستند.
در مجموع، عراق امروز میان دو چالش بزرگ گیر کرده: از یک سو فشار خارجی آمریکا که حاکمیت ملی را زیرسؤال می‌برد و از سوی دیگر اختلافات داخلی کردها که مانع پیشرفت می‌شود. اصرار چارچوب بر المالکی و پاسخ قاطع او به ترامپ، نشان‌دهنده تمایل به استقلال بیشتر از واشنگتن است، اما این مسیر پرریسک نیز است و می‌تواند تنش‌های فرقه‌ای و اقتصادی را تشدید کند. وضعیت همچنان سیال است و روزهای آینده تعیین‌کننده خواهد بود که آیا عراق تسلیم تهدید خارجی می‌شود یا بر استقلال خود پافشاری می‌کند.

خبرنگار: نیک‌پندار