حملات گسترده ایران به زیرساخت‌های نظامی آمریکا در غرب آسیا، تنها یک رویارویی موضعی نبود؛ بلکه نقطه عطفی در معادلات امنیتی منطقه و حتی در دکترین نظامی واشنگتن محسوب می‌شود. گزارش‌های منتشرشده از سوی رسانه‌های آمریکایی و تصاویر ماهواره‌ای تأییدشده نشان می‌دهد که در جریان این حملات، دست‌کم ۲۱۷ سازه نظامی و ۱۱ سامانه حیاتی آمریکایی در کشورهای مختلف منطقه آسیب دیده یا نابود شده‌اند؛ رخدادی که بسیاری از تحلیلگران آن را بزرگ‌ترین ضربه به معماری نظامی آمریکا در غرب آسیا از زمان جنگ عراق می‌دانند.

برآوردها نشان می‌دهد که آمریکا طی دو دهه گذشته بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار برای ایجاد، توسعه و نگهداری شبکه پایگاه‌های خود در غرب آسیا هزینه کرده است؛ شبکه‌ای متشکل از ده‌ها پایگاه در قطر، بحرین، کویت، امارات، عربستان سعودی، عراق و سوریه؛ اما اکنون همان زیرساختی که قرار بود «بازدارندگی» ایجاد کند، به نقطه آسیب‌پذیری تبدیل شده است.

نقشه‌ پایگاه‌ها و بنادر ایالات متحده در غرب آسیا که توسط ایران هدف قرار گرفتند

فروپاشی سپر دفاعی آمریکا

مهم‌ترین نکته در حملات اخیر، نه صرفاً حجم خسارات، بلکه شکست کامل سامانه‌های دفاعی آمریکا بود. سامانه‌هایی مانند پاتریوت، تاد و رادارهای پیشرفته AN/TPY-۲ که میلیاردها دلار هزینه ساخت و استقرار آن‌ها شده بود، نتوانستند در برابر حملات ترکیبی ایران مقاومت کنند.

طبق گزارش‌ها، ایران در نخستین مرحله عملیات، شبکه هشدار زودهنگام آمریکا را هدف قرار داد. نابودی رادار هشدار زودهنگام AN/FPS-۱۳۲ در قطر ــ که تنها نمونه فعال این سامانه در غرب آسیا بود ــ عملاً ستون فقرات رهگیری موشکی آمریکا را مختل کرد. هزینه ساخت این رادار در سال ۲۰۱۳ حدود ۱.۱ میلیارد دلار اعلام شده بود و کارشناسان تخمین می‌زنند جایگزینی آن اکنون بیش از دو میلیارد دلار هزینه و حداقل پنج سال زمان نیاز داشته باشد.

در همین حال، از هفت رادار AN/TPY-۲ مستقر در منطقه، تنها دو یا سه سامانه همچنان عملیاتی باقی مانده‌اند. تصاویر ماهواره‌ای همچنین نشان می‌دهد چندین آتشبار پاتریوت و حتی یک فروند هواپیمای هشدار زودهنگام E-۳ Sentry در عربستان هدف قرار گرفته‌اند؛ هواپیمایی که ارزش هر فروند آن بیش از ۲۷۰ میلیون دلار برآورد می‌شود.

فناوری ایرانی و تغییر قواعد جنگ

تحلیلگران نظامی معتقدند آنچه این حملات را متمایز می‌کند، استفاده ایران از مدل جدیدی از جنگ شبکه‌محور بود؛ ترکیبی از پهپادها، موشک‌های کروز، جنگ الکترونیک و اطلاعات ماهواره‌ای.

بر اساس داده‌های منتشرشده، ایران توانسته بود با استفاده از فناوری اطلاعات الکترونیکی (ELINT) و رهگیری امواج رادیویی، محل دقیق سامانه‌های راداری آمریکا را حتی در شرایط استتار شناسایی کند. برخی گزارش‌ها حاکی است پهپادهای ایرانی تا عمق ۶۰۰ کیلومتری خاک عربستان نفوذ کرده و اهداف متحرک را با دقت بالا مورد اصابت قرار داده‌اند.

این موضوع برای واشنگتن تنها یک شکست تاکتیکی نیست؛ بلکه زیر سؤال رفتن ادعای «برتری فناوری» آمریکاست؛ برای نخستین بار، زیرساخت نظامی آمریکا در منطقه‌ای که دهه‌ها تحت سلطه کامل آن بود، در برابر یک قدرت منطقه‌ای ناتوان نشان داده شد.

بحران آینده حضور آمریکا

اکنون پرسش اصلی این نیست که چه میزان خسارت وارد شده، بلکه این است که آیا آمریکا اساساً قادر به بازسازی این ساختار خواهد بود یا نه. کشورهای میزبان که میلیاردها دلار برای میزبانی نیروهای آمریکایی هزینه کرده‌اند، حالا با این واقعیت روبه‌رو هستند که همین پایگاه‌ها آن‌ها را به اهداف مستقیم جنگ تبدیل کرده است.

در واشنگتن نیز زمزمه‌های بازنگری در دکترین نظامی آمریکا آغاز شده است. برخی نمایندگان کنگره هشدار داده‌اند که اگر سامانه‌های دفاعی آمریکا در برابر ایران ناکارآمد بوده‌اند، در برابر قدرت‌هایی مانند چین و روسیه وضعیت می‌تواند بسیار خطرناک‌تر باشد.

آنچه امروز در غرب آسیا رخ داده، شاید آغاز پایان دوره‌ای باشد که آمریکا می‌توانست بدون هزینه سنگین، برتری نظامی خود را بدیهی فرض کند.