امروز در حالی به سوگ صد و نهمین سالروز رحلت فقیه مجاهد، حضرت آیت‌الله العظمی میرزا محمدتقی شیرازی نشسته‌ایم که فضای میهنمان هنوز آکنده از عطر حماسه نبرد رمضان است. در روزگاری که پس از پشت سر گذاشتن سومین جنگ تحمیلی استکبار و نثار خون پاک رهبر شهیدمان حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای؛ در دوران تداوم شرارت‌های دشمن به سر می‌بریم، بازخوانی سیره میرزای دوم بیش از هر زمان دیگری چراغ راه ماست. رهبر شهیدمان در توصیف عظمت کار این پیر مجاهد فرموده بودند: «انگلیس‌ها با لشکر و توانایی‌های نظامی وارد شده بودند، بحث تبلیغات و مانند این‌ها دیگر نبود؛ بر عراق مسلط شده بودند، می‌خواستند بر این منطقه از ایران هم مسلط بشوند؛ مردم خوزستان طبق فتوای علمای نجف- مرحوم آمیرزا محمدتقی شیرازی و دیگران- در مقابل انگلیس‌ها ایستادند... در تاریخ، این‌ها مهم است، این‌ها خیلی باارزش است. خوزستان سینه سپر کرد در مقابل انگلیس‌ها، نه فقط برای دفاع از خوزستان، بلکه برای دفاع از ایران». (بیانات در دیدار مردم کرمان و خوزستان، ۰۲/۱۰/۱۴۰۲)
این پیوند عمیق میان فتوا و میدان، حقیقتی است که امروز نیز در رگ‌های مقاومت جریان دارد.

‏تکوین شخصیت علمی و ریشه‌های فقاهت مجاهدانه

میرزا محمدتقی شیرازی که در تاریخ به میرزای کوچک یا میرزای دوم شهره شده، در سال ۱۲۵۶ قمری در شیراز دیده به جهان گشود. هجرت او به کربلا و سامرا، سرآغاز فصلی نو در تاریخ تشیع شد. او در محضر بزرگانی چون فاضل اردکانی و میرزای بزرگ چنان درخشید که به یکی از ارکان بحث و تدریس در حوزه سامرا تبدیل شد. میرزا تنها یک مدرس چیره‌دست نبود، بلکه تجسم آیه کریمه فَضَّلَ اللهُ الْمُجَاهِدِینَ بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَی الْقَاعِدِینَ دَرَجَةً (سوره نساء، آیه ۹۵) بود. او نیک می‌دانست که دانش فقه اگر در خدمت عزت مسلمین نباشد، به کمال نرسیده است. از همین رو، شاگردانی را تربیت کرد که هر یک به ستونی در تاریخ مقاومت بدل شدند؛ بزرگانی همچون شیخ عبدالکریم حائری، مؤسس حوزه علمیه قم و شیخ محمدعلی شاه‌آبادی که خود استاد معمار انقلاب اسلامی بود. این زنجیره نورانی نشان می‌دهد چگونه اندیشه جهادی میرزا از طریق شاگردانش در کالبد زمان جاری شد و در نهایت به ایستادگی ما در برابر اشغالگران معاصر پیوند خورد.

‏تقابل با بدعهدی استعمار و نفی سلطه بیگانگان

در سال ۱۹۲۰ میلادی، پس از آنکه کنفرانس سان‌رمو برخلاف تمام وعده‌های استقلال، عراق را تحت قیمومیت انگلیس درآورد، میرزای شیرازی به عنوان مرجع عام شیعیان، سکوت را جایز ندانست. او با درکی عمیق از قواعد فقهی، فتوایی صادر کرد که پایه‌های مشروعیت حضور انگلیس را ویران کرد. میرزا آشکارا اعلام کرد هیچ مسلمانی حق ندارد غیرمسلمان را برای حکومت بر مسلمانان برگزیند. این موضع‌گیری قاطع، مصداق بارز قاعده نفی سبیل بود که خداوند در قرآن کریم بر آن تأکید ورزیده است: وَلَنْ یَجْعَلَ اللهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلا (سوره نساء، آیه ۱۴۱). این فتوا شیپور بیدارباشی بود که لرزه بر اندام اشغالگران انداخت. دشمن که تاب تحمل این بیداری را نداشت، به دستگیری و تبعید فرزند ایشان، میرزا محمدرضا شیرازی روی آورد تا شاید اراده این پیر مجاهد را سست کند، اما میرزا ثابت کرد در راه آرمان‌های الهی، حتی از عزیزترین کسان خود نیز می‌گذرد.

‏انقلاب عشرین و تجلی قدرت فتوای دفاعی

با تداوم لجاجت انگلیسی‌ها، میرزا محمدتقی شیرازی در پاسخ به درخواست مجاهدانی چون آیت‌الله کاشانی، فتوای تاریخی جهاد را صادر کرد. او فرمود اگر دشمن از پذیرش حقوق عراقیان سر باز زند، توسل به قوه دفاعی جایز و واجب است. این فرمان، آغازگر انقلاب بزرگ ۱۹۲۰ یا همان ثورة العشرین بود. در این مقطع، میرزا فرمانده کل قوای معنوی جبهه حق بود و وجوهات شرعی را مستقیماً به جبهه‌های نبرد گسیل می‌داشت. این روحیه ایثارگری و مدیریت بحران، دقیقاً همان الگویی است که ما در نبرد رمضان و مواجهه با تهاجمات اخیر آمریکا و اسرائیل غاصب به کار بستیم. میرزا به ما آموخت در لحظات حساس، تمام امکانات مادی و معنوی باید در خدمت دفاع از کیان اسلام قرار گیرد. او با این فتوا، وحدتی بی‌نظیر میان قبایل ایجاد کرد و نشان داد مرجعیت شیعه، لنگرگاه ثبات و عزت امت اسلامی است.

‏میراث ماندگار و ضرورت هوشیاری در برابر شرارت‌ها

امروز که جنگ رمضان را پشت سر گذاشته‌ایم، شباهت‌های تاریخی میان دوران میرزا و وضعیت کنونی ما شگفت‌آور است. همان‌ گونه که میرزا در برابر انگلیس ایستاد، ملت ما نیز در برابر تثلیث شوم آمریکا و اسرائیل و اذنابشان سینه سپر کرده است. شهادت رهبر بزرگمان در این جنگ، اگرچه غمی سنگین بود، اما همانند شهادت مظلومانه میرزا محمدتقی شیرازی که با زهر کین دشمنان مسموم شد، خون تازه‌ای در رگ‌های مقاومت دواند. در روایت آمده است: «مِدادُ الْعُلَماءِ افْضَلُ مِنْ دِماءِ الشُّهَداء» (بحارالانوار، جلد ۲، صفحه ۲۲۶)، اما زمانی که مداد عالم با خون او آمیخته می‌شود، قدرتی شکست‌ناپذیر می‌آفریند. دشمنی که امروز به دنبال فتنه‌انگیزی است، همان دشمنی است که میرزا را مسموم کرد و رهبر بزرگ ما را به شهادت رساند. ما باید با تمسک به سیره این فقیه مجاهد، هوشیاری خود را حفظ کنیم و بدانیم طبق وعده الهی: «وَ لاتَهِنُوا وَ لاتَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ» (سوره آل‌عمران، آیه ۱۳۹) یاد میرزا محمدتقی شیرازی یادآور این حقیقت است تا زمانی که پرچم فقاهت و جهاد در دست عالمان عامل است، هیچ قدرتی را یارای غلبه بر اراده امت اسلامی نخواهد بود.