واشنگتن در آستانه ارائه تضمینی امنیتی به اوکراین است که ممکن است حتی با رأی دوسوم سنا نیز چیزی فراتر از یک تعهد شکننده نباشد؛ توافقی که بدون حضور نظامی آمریکا، بیش از آنکه بازدارنده باشد، آزمونی برای اعتبار واشنگتن است.
تضمین امنیتی یا تکرار یک شکست تاریخی؟
مسئله اصلی در مذاکرات احتمالی آمریکا، روسیه و اوکراین، نه تعداد آرای لازم در سنای آمریکا، بلکه اعتبار تعهدی است که واشنگتن قرار است به کی‌یف بدهد. برخلاف تصور رایج، احتمال دستیابی به ۶۷ رأی لازم برای تصویب معاهده در سنا چندان دور از ذهن نیست. تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد معاهدات دفاعی آمریکا از حمایت گسترده دوحزبی برخوردار بوده‌اند؛ پیمان دفاع متقابل با کره جنوبی در سال ۱۹۵۴ با ۸۱ رأی موافق در برابر ۶ رأی مخالف و عضویت فنلاند و سوئد در ناتو در سال ۲۰۲۲ با ۹۵ رأی موافق در برابر یک رأی مخالف تصویب شد.
بااین‌حال، تصویب یک معاهده لزوماً به معنای تضمین امنیت اوکراین نیست. واشنگتن ممکن است تعهدی حقوقی ارائه کند که در لحظه بحران، امکان شانه خالی کردن از اجرای آن همچنان وجود داشته باشد.
ماده ۵ ناتو؛ وعده‌ای بدون پشتوانه نظامی؟
زلنسکی ۲۲ اکتبر تأکید کرد تضمین‌های آمریکا باید به تصویب کنگره برسند و کی‌یف به دنبال «یک تکه کاغذ» دیگر نیست. این مطالبه در شرایطی مطرح می‌شود که واشنگتن از تضمین‌هایی مشابه ماده ۵ پیمان ناتو سخن می‌گوید؛ اما تفاوت میان شباهت حقوقی و تعهد عملی، تعیین‌کننده است.
حتی پیمان دفاعی آمریکا و کره جنوبی نیز طرفین را به اقدام مطابق فرایندهای قانون اساسی خود متعهد می‌کند؛ عبارتی که فضای تصمیم‌گیری سیاسی را باز می‌گذارد. عامل اصلی بازدارندگی در شبه‌جزیره کره، نه متن معاهده، بلکه استقرار ۲۸ هزار و ۵۰۰ نظامی آمریکایی است. حمله به کره جنوبی به معنای درگیر شدن مستقیم نیروهای آمریکا خواهد بود؛ امکانی که در پیشنهاد فعلی برای اوکراین وجود ندارد.
واشنگتن حتی از تعهدات تصویب‌شده هم خارج می‌شود
مشکل دیگر، ماندگاری تضمین‌هاست. جورج بوش در سال ۲۰۰۲ از پیمان موشک‌های ضدبالستیک خارج شد و ترامپ نیز در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ پیمان‌های منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد و آسمان‌های باز را ترک کرد. تنها درباره ناتو، کنگره در قانون دفاعی ۲۰۲۴ محدودیت مشخصی برای خروج یک‌جانبه رئیس‌جمهور وضع کرده است.
تجربه قره‌باغ نیز هشداردهنده است؛ تضمین روسیه در سال ۲۰۲۰، با وجود امضا و استقرار نیروهای حافظ صلح، در سال ۲۰۲۳ فروپاشید؛ زیرا مسکو در عمل به اقدام نظامی ملزم نبود. تضمینی که پشتوانه عملی نداشته باشد، حتی با امضای رسمی و تصویب پارلمان نیز می‌تواند به سرنوشتی مشابه دچار شود.
سه مسیر پیش روی اوکراین
سه سناریو برای آینده این تعهد قابل تصور است؛ نخست، تصویب تضمینی با ادبیات مشابه ناتو، اما بدون حضور نظامی آمریکا و محدودیت خروج رئیس‌جمهور؛ سناریویی با احتمال ۵۰ درصد. دوم، توقف مذاکرات و تکرار تجربه بوداپست با احتمال ۳۰ درصد. سوم، تصویب تضمینی همراه با حضور دائمی نیروهای آمریکایی و محدودیت قانونی خروج، با احتمال ۲۰ درصد.
البته تحولات منطقه‌ای نیز می‌تواند زمان‌بندی مذاکرات را تغییر دهد. «یوری اوشاکوف»، مشاور سیاست خارجی کرملین، ۲۸ اکتبر اعلام کرد پیامدهای جنگ خاورمیانه و شرایط میدانی ممکن است دیدار بعدی را به تأخیر بیندازد.
در نهایت، مسئله اوکراین ۶۷ رأی در سنا نیست؛ مسئله این است که آیا آمریکا حاضر است هزینه دفاع از تعهداتش را بپردازد؟ بدون حضور نظامی، ضمانت اجرایی و محدودیت خروج رئیس‌جمهور، توافق احتمالی واشنگتن و مسکو بیشتر به یک سند سیاسی برای مدیریت بحران شباهت خواهد داشت تا سپری واقعی در برابر جنگ بعدی.
نظر شما