جامعه‌ای که کمتر می‌خواند زودتر قضاوت می‌کند

این روزها قضاوت کردن به یکی از اپیدمی‌های رایج در زندگی اجتماعی بسیاری از ما تبدیل شده است. کافی است سری به شبکه‌های اجتماعی بزنید تا با انبوهی از قضاوت‌ها، داوری‌ها و اظهارنظرهایی روبه‌رو شوید که به خاطر چند ثانیه تصویر، چند خط نوشته یا تکه‌ای تقطیع شده از یک روایت شکل گرفته‌اند. گویی در جهانی زندگی می‌کنیم که همه درباره همه‌چیز صاحب‌نظرند و برای حکم صادر کردن، کمتر کسی خودش را نیازمند شنیدن روایت‌های دیگر یا شناخت تمام ابعاد یک ماجرا می‌بیند. زیست در شبکه‌های اجتماعی به‌ واسطه سرعت بالای گردش اطلاعات و واکنش‌های لحظه‌ای، بیش از پیش ما را در معرض این شتاب‌زدگی قرار داده است. فضایی که در آن، مرز میان نقد و تخریب، اختلاف‌نظر و تقابل و حتی گفت‌وگو و مجادله، گاهی به ‌سادگی از میان می‌رود.
در چنین شرایطی شاید سخن گفتن از اهمیت کتاب‌خوانی در هفته کتاب، فراتر از یادآوری ضرورت ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی، فرصتی برای تأمل در یکی از نیازهای مغفول جامعه امروز باشد؛ توانایی فهمِ دیگری.
کتاب برخلاف بسیاری از محتواهای عجولانه فضای مجازی، از ما می‌خواهد مکث کنیم و برای فهمیدن جهانِ دیگری وقت بگذاریم؛ به طور مثال وقتی رمانی می‌خوانیم، ممکن است با شخصیتی مواجه شویم که باورها، انتخاب‌ها و حتی رفتارهایش با جهان ذهنی ما فاصله دارد؛ ولی در جریان خواندن قصه زندگی‌اش فرصت پیدا می‌کنیم به جای محکوم کردنش، انگیزه‌ها، رنج‌ها و پیچیدگی‌های وجودش را بشناسیم. این همان تمرینی است که جامعه امروز ما به آن نیاز دارد؛ تمرین دیدن جهان از جهتی غیر از جهتِ خودمان.
کتاب‌خوانی قرار نیست همه را هم‌عقیده کند یا اختلاف‌نظرها را از میان بردارد. اتفاقاً ارزش آن در این است که به ما یادآوری می‌کند جهان را نمی‌توان در دوگانه‌های ساده و قضاوت‌های قطعی خلاصه کرد؛ چون انسان‌ها پیچیده‌تر از برچسب‌هایی هستند که به آن‌ها می‌زنیم و واقعیت، اغلب فراتر از روایت‌های یک‌سویه‌ای است که می‌شنویم. جامعه امروز ما بیش از هر زمان دیگری به آدم‌هایی نیاز دارد که پیش از قضاوت کردن، توان شنیدن و فهمیدن داشته باشند و در روزگاری که بسیاری برای داوری کردن عجله دارند، کتاب فرصتی برای مکث کردن، اندیشیدن و گفت‌وگو است.