آنها، سخت، تن به آب شدن میدهند. پیچ و خم دره «حاج قلی» همیشه خدا برف دارد. آفتاب تابستان، تنها میتواند قطر لایه ضخیم برفها را کم و کمتر کند، اما پیش از آنکه دست گرم آفتاب، خودش را به سنگ و خاک دامنههای زاگرس برساند، فصل سرما دوباره از راه میرسد و باز هر چه هست، برف و بوران است و یخ و یخبندان.
برفها که آب میشود، در «زرد کوه بختیاری»، در دل هر دره ای، رودخانهای جان میگیرد. برفابهای دره حاج قلی هم، شاخابهای را درست میکنند که با اتصال دو شاخابه دیگر، رودخانه «سرده» یا «سرکشان» را میسازند که به سد کوهرنگ میریزد. جریان آبی که از بالا دست دره حاج قلی شروع میشود و به دریاچه پشت سد کوهرنگ میپیوندد، از زیر یک توده چند کیلومتری برف متراکم عبور میکند و غاری را میسازد که کف آن، خاک و سنگ کوه است و آب سرد رودخانه، و دیوارهها و سقف آن، برفهای زاگرس. این غار، سردترین غار ایران است. غار برفی «چما»، لبخند سرد زمستان است در هرم گرمای تابستان زردکوه.
چطور به «چما» برسیم؟
زردکوه، رشته کوهی است از کوهستان سربه فلک کشیده زاگرس. زردکوه، از انتهاییترین قسمت غربی چهارمحال و بختیاری آغاز میشود و تا شمال شرق خوزستان امتداد مییابد. این کوهستان، یکی از غنیترین ذخایر طبیعی آب ایران است. «کوهرنگ»، بام ایران، در دامنههای همین زردکوه بختیاری قرار دارد و غار چما، نیز.
برای سفر به زردکوه و غار چما، باید خودتان را به «شهرکرد» مرکز استان «چهارمحال و بختیاری» برسانید. از شهرکرد باید ابتدا به سمت شهر «سورشجان»، سپس شهر «فارسان» و پس از آن به سمت شهر کوچک «چلگرد» برانید که در دامنههای زردکوه و نزدیک «دشت لالههای واژگون» قرار دارد. فاصله شهرکرد تا چلگرد 85 کیلومتر است. از چلگرد باید مسیرتان را در امتداد دامنهها به سمت روستای پلکانی «سر آقا سید» ادامه بدهید؛ روستایی دیدنی از جمع روستاهای پلکانی ایران. از چلگرد تا روستای سر آقا سید، 40 کیلومتر راه است که یک جاده پر پیچ و خم، اما آسفالته است.
ورودی غار برفی چما، درست در میانه همین جاده قرار دارد؛ جایی که رودخانه، عرض جاده را قطع کرده است. از چلگرد تا ورودی چما، 20 کیلومتر راه است.
در چما چه میبینیم؟
ورود به چما، ورود به زمستان است. آبی که در کف غار جاری است، حاصل برفابهایی است که در طول دره حاج قلی جریان یافته است. در همه تابستان، آب این رودخانه، به ندرت از صفر درجه بالاتر میرود. برای ورود به چما باید تن به همین آب بسپارید. چند قدمی که در رودخانه صفر درجه قدم بردارید، تازه میفهمید، پیمایش چما، چندان ساده هم نیست.
آب سرد چما، پاها را کرخت میکند و قدم برداشتن را مشکل. البته قرار نیست در همه طول غار، پاهایتان در آب سرد کف غار باشد. غار، در بعضی قسمتها، پهنتر میشود؛ آنقدر که میشود در حاشیه رودخانه، قدم برداشت و از آب سرد، دور ماند.
غار چما، در بیشتر طول هزار تا هزار و 500 متری خود، تاریک است؛ هرچند در روزهای تابستان، گرمای هوا، سرانجام میتواند بخشهایی از لایه برف و یخ را نازک و یا حتی سوراخ کند. اگر در روزهای تابستان، سری به چما بزنید، در طول پیمایش این غاز، نورگیرهای فراوان طبیعی، کار بازدیدتان را از این غار، آسان میکند، اما به هر حال، در پیمایش چما، مثل پیمایش هر غار دیگر، بهتر است هدلاین (چراغهایی که روی پیشانی قرار میگیرند) و چراغ قوه به همراه داشته باشید؛ توجه داشته باشید که بازی نور، روی سقف یخ زده غار، میتواند کمکی مؤثر برای عکاسهایی باشد که میخواهند لحظه های عبور از دل توده برفی چما را ثبت کنند.
اطراف چما چه خبر است؟
غار برفی چما، همه آن چیزی نیست که در سفر به دره حاج قلی خواهید دید. افزون بر منظرههای بهت انگیز و متفاوت غار چما، دامنههای زردکوه، دیدنیهای دیگری هم دارد. اگر از شهر چلگرد، به سمت شمال شرق برانید، پس از عبور از روستای «دیمه» و چشمه آب آن، به منطقهای میرسید که دشت لالههای واژگون، در آن قرار دارد. از چلگرد تا رویشگاه لالههای واژگون، 12 کیلومتر راه است.
چلگرد به سمت چما، پیش از رسیدن به غار، درست در میانه راه، روستای «شیخ علیخان» قرار دارد که یکی از روستاهای دیدنی دامنه زردکوه است. این روستا، یک آبشار هم دارد که به نام خود روستا، شناخته میشود. «آبشار شیخ علیخان»، یکی از دیدنیترین آبشارها در جمع آبشارهای فراوان منطقه است.
20 کیلومتر بالاتر از چما، همچنان که پیش از این هم گفتم، روستای پلکانی «سر آقا سید» قرار دارد که معماری آن با نماد شناخته شده روستاهای پلکانی ایران، یعنی ماسوله، مو نمیزند. «گردنه عسلکشان»، «قله قنبرکش»، «آبشار نیاکان» و «دره سورنگان» تنها بخشی از دیدنی های دیگر زردکوه است.
افزون بر اینها، دیدن قوم بختیاری و آشنا شدن با آداب و رسوم و خلق و خوی آنها، تجربه دیگری است که در سفر به زردکوه، میتوانید آن را به دست بیاورید.
نظر شما