سالهاست که روستاهای مرزی سیستان به دلیل خشکی تالاب بینالمللی هامون و افزایش ریزگردها یکی پس از دیگری در حال خالی شدن است، بیشتر اهالی که شغلشان کشاورزی و صیادی بودخانههای خود را در روستاها رها و به شهرها مهاجرت کرده اند.
برای زیستن در کنار هامون باید مقاومتی دوچندان پیشه کرد مانند عشایر و شترها که سختی را به جان خریدهاند و همچنان با خشم طبیعت کنار آمدهاند.
بسیاری از شترداران که این روزها برای تعلیف دام خود در مضیقه هستند چارهای جز روانه کردن شترها به بستر هامون ندارند تا شاید اندک خار خشکی را برای زنده نگه داشتن سرمایه خود در این تالاب تفتیده جستوجو کنند، اما غافل از اینکه این اقدام آسیبهای جبرانناپذیری به محیط زیست و سایر هموطنان وارد میکند.
متأسفانه از اواخر سال ۱۳۹۹ تاکنون و پس از آبگیری بند انحرافی کمالخان در افغانستان هیچ آبی از طریق رودخانه هیرمند وارد تالاب بینالمللی هامون نشده است. عدم آبگیری، چرای بیش از حد دام و تردد وسایط نقلیه در بستر تالاب بینالمللی هامون، پوشش گیاهی به ویژه در حاشیه جنوبی هامون صابوری را از بین میبرد.
چرای دردسرساز
چرای بیرویه شتر در بستر خشک تالاب، آسیبزاتر از حضور سایر دامهاست زیرا وزن زیاد این گونه حیوانی و تردد دستهجمعی کاروانها موجب کوبیده شدن خاک، از بین رفتن ریشه گیاهان مقاوم و تخریب کامل پوشش گیاهی میشود و حذف این پوشش، کانونهای گرد و غبار را گسترش میدهند.
اندازهگیریهای ایستگاههای پایش هوا در زابل و زهک نشان میدهد در سالهای اخیر، همزمان با خشکی کامل تالاب بینالمللی هامون، شاخص آلایندههای گرد و غبار در برخی روزها تا ۲۰ برابر حد مجاز افزایش یافته است، کارشناسان این پدیده را نتیجه همافزایی کاهش حقابه، تخریب پوشش گیاهی و تردد شترها در بستر تالاب میدانند.
این روزها چرای شترها به یکی از چالشهای پایدار محیط زیستی منطقه سیستان تبدیل شده است؛ معضلی که از کمبود آب و فشار معیشتی عشایر آغاز میشود و به نابودی مختصر پوشش گیاهی باقیمانده و تشدید گرد و غبار میانجامد.
ممنوعیت حضور شترها در این تالاب موضوع جدیدی نیست، اما با وجود خشکی این تالاب، باز هم شترها به عنوان میهمان ناخوانده بهناچار و به علت نداشتن غذا، مجبور به حضور در همین بستر خشک هستند که سبب تشدید ریزگردها میشود.
خشک شدن تالاب هامون به معضلی برای دامداران منطقه تبدیل شده به طوری که برای نگهداری از گوسفندان و گاوهای خود با مشکل مواجه شدهاند، برای این منظور ورود کاروانهای شتر به بستر تالاب هامون ممنوع شده اما متأسفانه همچنان شاهد ورود تعداد زیادی شتر به تالاب هستیم و شتردارها بدون توجه به تذکر دامداران، شترهای خود را برای چرا به بستر هامون میبرند.
در حالی که دامداران میگویند شترها به علت داشتن گردن بلند، همه سرشاخههای درختان گز را میخورند، درختانی که برای مقابله با گرد و غبار بستر تالاب کاشته شدهاند، حتی ادرار این حیوان موجب میشود خاک زمین سفت شود و این مسئله زایش را از خاک میگیرد، علاوه بر این، قدم گذاشتن شتر بر بستر تالاب خشک و بیآب هامون موجب میشود خاکهای خشک شده به هوا بلند شوند و معضل گرد و غبار را چند برابر کنند.
نظر شما