تهدیدهای اخیر دونالد ترامپ مبنی بر بمباران گسترده زیرساختهای غیرنظامی ایران، نهتنها از منظر سیاسی بلکه از دیدگاه حقوق بینالملل و اخلاق جنگ، عمیقاً نگرانکننده و قابل نقد است. این اظهارات، که بهصراحت نیروگاهها و پلها را بهعنوان اهداف نظامی معرفی میکند، با اصول بنیادین حقوق بشردوستانه در تضاد قرار دارد؛ اصولی که بر تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی و نیز تناسب در استفاده از زور تأکید دارند.
بر اساس قواعد تثبیتشده حقوق جنگ، حمله به زیرساختهایی که بقای غیرنظامیان به آن وابسته است مانند شبکه برق، میتواند مصداق جنایت جنگی تلقی شود. در این چارچوب، تهدید به «نابودی کامل» یا «بازگرداندن یک کشور به عصر حجر» نهتنها ادبیاتی تحریکآمیز، بلکه نشانهای از نادیدهگرفتن تعهدات بینالمللی ایالات متحده است. این نوع گفتمان، مرز میان بازدارندگی و تهدید غیرقانونی را مخدوش میکند و خطر عادیسازی خشونت بیضابطه را افزایش میدهد.
نکته قابل توجه دیگر، فشاری است که چنین مواضعی بر بدنه نظامی آمریکا وارد میکند. افسران و سربازان، طبق قوانین داخلی و بینالمللی، موظف به اطاعت از دستورات قانونی هستند، اما همزمان مسئولیت دارند از اجرای دستورات «آشکارا غیرقانونی» سرپیچی کنند. تهدیدهای ترامپ این تعادل را برهم میزند و نیروهای نظامی را در موقعیتی قرار میدهد که هر انتخابی میتواند پیامدهای سنگین حقوقی و اخلاقی داشته باشد؛ یا نافرمانی و مواجهه با مجازات، یا اجرای دستور و احتمال مشارکت در جنایت جنگی.
از منظر راهبردی نیز، چنین تهدیدهایی میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. بهجای افزایش فشار بر ایران، احتمالاً موجب تشدید تنشها، تقویت مواضع تندروها و کاهش فضای دیپلماسی میشود. تاریخ نشان داده است که تهدید به نابودی زیرساختهای حیاتی، اغلب به انسجام داخلی در کشور هدف منجر میشود و مشروعیت بینالمللی تهدیدکننده را تضعیف میکند.
در نهایت، نگرانی بزرگتر به ساختار تصمیمگیری در استفاده از قدرت نظامی، بهویژه سلاح هستهای، بازمیگردد. تمرکز اختیار در دست رئیسجمهور، در کنار لحن تهاجمی و پیشبینیناپذیر، خطر خطای محاسباتی را افزایش میدهد. در چنین شرایطی، نبود موانع نهادی قوی میتواند پیامدهایی فاجعهبار در سطح جهانی به همراه داشته باشد.
در مجموع، تهدیدهای مطرحشده نهتنها از نظر حقوقی محل اشکال هستند، بلکه از نظر اخلاقی و راهبردی نیز غیرمسئولانه به نظر میرسند و میتوانند ثبات منطقهای و بینالمللی را بهشدت به خطر اندازند.
نظر شما