تحولات اخیر پیرامون تنگه هرمز و بابالمندب نشان میدهد معادلات امنیتی و اقتصادی منطقه وارد مرحله تازهای شده است؛ مرحلهای که در آن ایران نه صرفاً بهعنوان بازیگری واکنشی، بلکه بهعنوان قدرتی اثرگذار و تعیینکننده ظاهر شده است. تلاش آمریکا برای اعمال فشار از مسیر تهدید کشتیرانی و محدودسازی تجارت ایران، نهتنها به نتیجه مطلوب نرسیده، بلکه زمینهساز تقویت موقعیت راهبردی تهران شده است.
سالها تحریم، فشار اقتصادی و تهدید نظامی، ایران را به کشوری تبدیل کرده که ابزارهای متنوعی برای مدیریت بحران و پاسخ به فشار در اختیار دارد. یکی از مهمترین این ابزارها، جایگاه ژئوپلیتیک ایران در حساسترین مسیرهای انرژی جهان است. تنگه هرمز که بخش مهمی از نفت جهان از آن عبور میکند، دیگر تنها یک گذرگاه جغرافیایی نیست؛ بلکه به نمادی از قدرت بازدارندگی ایران تبدیل شده است.
در شرایطی که برخی قدرتهای غربی میکوشند از تجارت جهانی بهعنوان سلاح سیاسی استفاده کنند، ایران نیز نشان داده توان دفاع از منافع ملی خود را دارد و اجازه نخواهد داد امنیت اقتصادیاش یکطرفه هدف قرار گیرد.
هرمز؛ زبان جدید بازدارندگی
اقدامات اخیر تهران نشان داد دوران فشار بدون هزینه به پایان رسیده است. اگر کشتیهای مرتبط با ایران با محدودیت مواجه شوند، طبیعی است که تهران نیز از ظرفیتهای قانونی و راهبردی خود برای پاسخ استفاده کند. این رویکرد نه به معنای تنشطلبی، بلکه نشانهای از بلوغ راهبردی در سیاست خارجی ایران است.
تجربه سالهای گذشته ثابت کرده هر زمان طرفهای مقابل زبان احترام و مذاکره را برگزیدهاند، مسیر ثبات هموار شده است. اما هر زمان سیاست تهدید و تحریم در پیش گرفته شده، منطقه با ناامنی بیشتری روبهرو شده است. از این منظر، استفاده ایران از اهرم هرمز را باید تلاشی برای وادار کردن طرف مقابل به پذیرش واقعیتهای منطقه دانست.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر روشن میشود که حتی متحدان آمریکا در خلیج فارس نیز از هرگونه بحران در هرمز متضرر میشوند. صادرات انرژی، تجارت دریایی و ثبات بازارهای مالی همگی به آرامش این آبراه وابستهاند. بنابراین، سیاستهای یکجانبه واشنگتن بیش از آنکه ایران را منزوی کند، شرکای خود را در تنگنا قرار داده است.
بابالمندب و گسترش عمق راهبردی
در کنار هرمز، بابالمندب نیز به یکی دیگر از نقاط اثرگذار در معادلات منطقهای تبدیل شده است. نفوذ جریانهای همسو با محور مقاومت در این منطقه نشان میدهد ساختار قدرت در غرب آسیا دیگر محدود به مرزهای سنتی نیست. امروز هرگونه فشار بر ایران میتواند بازتابی گسترده در زنجیره تجارت جهانی داشته باشد.
این مسئله برای قدرتهای جهانی پیامی روشن دارد: امنیت منطقه بدون در نظر گرفتن نقش ایران امکانپذیر نیست. تهران طی سالهای اخیر نشان داده با وجود شدیدترین تحریمها، نهتنها تضعیف نشده بلکه توانسته عمق راهبردی خود را گسترش دهد و به بازیگری غیرقابل چشمپوشی تبدیل شود.
در نهایت، آنچه امروز در هرمز و بابالمندب دیده میشود، صرفاً یک تنش مقطعی نیست؛ بلکه نشانه انتقال موازنه قدرت به نظمی جدید است. نظمی که در آن ایران از موضع دفاع صرف خارج شده و به قدرتی تبدیل شده که میتواند بر روندهای منطقهای و حتی جهانی اثر بگذارد. این واقعیت دیر یا زود باید از سوی بازیگران بینالمللی پذیرفته شود.
نظر شما