ماه ذیالقعده با نام مبارک امام رضا(ع) و خاندان مطهرش گره خورده است؛ ایامی که با ولادت حضرت معصومه(س) آغاز و با شهادت مظلومانه امام جواد(ع) به پایان میرسد. جوادالائمه(ع) نخستین امامی بود که در سنین کودکی به مقام والای ولایت نائل آمد تا نشان دهد امامت، موهبتی الهی و فراتر از محاسبات بشری است. ایشان در دوران کوتاه اما پربرکت خویش، با مدیریتی معصومانه و تربیت شاگردانی نخبه، مکتب اهلبیت را از بحرانهای فکری و سیاسی عبور داد و میراثی ماندگار برای تاریخ اسلام بر جای گذاشت.
تجلی وقار نبوی در سیمای جوادالائمه(ع)
ماه ذیقعده را میتوان ماه امام رضا(ع) نامید؛ چراکه مناسبتهای قدسی این ماه، از ولادت حضرت و خواهر گرامیشان تا شهادت فرزند برومندشان، همگی با ساحت رضوی پیوند خورده است. در این میان، شخصیت امام جواد (ع) به عنوان مظهر وقار و عزت، درخششی خیرهکننده دارد. ایشان با وجود آنکه در کودکی پدر را از دست دادند، اما هرگز به بازیچههای دنیوی مشغول نشدند و آرامش قلب و خضوع ایشان، زبانزد خاص و عام بود.
در حقیقت، امام جواد(ع) وارث عظمت خُلق خوش پیامبر(ص) بودند. همانگونه که خداوند در قرآن از عظمت اخلاق نبوی یاد کرده، تمامی فضایل پیامبران سلف از جمله شکرگزاری نوح، دوستی ابراهیم، اخلاص موسی و صبر ایوب در وجود مبارک ایشان جمع شده بود. احترام امام رضا (ع) به فرزندشان نیز گواهی بر این عظمت است؛ ایشان همواره فرزندشان را با کنیه (ابوجعفر) خطاب میکردند که نشاندهنده جایگاه والای معنوی آن حضرت در نزد پدر بود.
امامت ایشان در سنین کودکی، شگفتی مردمان را برانگیخت؛ چراکه تا پیش از آن، ائمه در بزرگسالی به این منصب رسیده بودند. این تقدیر الهی برای آن بود تا مردم بدانند ولایت، امری ماورای عادات و سنن جاری طبیعت است و همچون نبوت، موهبتی است که مستقیماً از سوی پروردگار عطا میشود.
مرزبانی از عقیده در عصر تلاطم شبهات
دوران امام جواد(ع) مصادف با اوج عصر ترجمه و فعالیت «بیتالحکمه» بود. در این مقطع، سرزمینهای اسلامی با انبوهی از پرسشها و شبهات برخاسته از ادیان و گرایشهای فکری گوناگون مواجه شد. امام (ع) به عنوان تنها پاسدار حقیقی کیان اسلام، از دو سو تحت فشار و آزمون بودند: نخست از سوی شیعیانی که به دلیل سن کم ایشان دچار تحیر شده بودند و با طرح هزاران مسئله در مجالس مختلف، به دنبال اطمینان از علم خدادادی ایشان بودند (روایت شیخ کلینی)؛ و دوم از سوی دستگاه خلافت عباسی.
مأمون و معتصم میکوشیدند با تشکیل مناظرات علمی و رو در رو کردن امام با دانشمندان بزرگی چون «یحیی بن اکثم»، ایشان را در پاسخگویی درمانده نشان دهند تا اعتقاد شیعه به علم الهی ائمه را مخدوش کنند. اما درخشش امام در این مناظرات، نه تنها توطئهها را خنثی کرد، بلکه باعث انسجام بیشتر شیعیان و هدایت آنها در بحرانهای فکری و اجتماعی شد. میراث مکتوب و روایی ایشان، هرچند به دلیل محدودیتهای سیاسی و عمر کوتاه حضرت به حدود ۲۵۰ روایت میرسد، اما همین مقدار اندک نیز نقشی راهبردی در تبیین فرهنگ اصیل شیعی ایفا کرده است.
کادرسازی راهبردی و استمرار اندیشه شیعی
یکی از مهمترین راهبردهای امام جواد(ع) برای تضمین بقای مکتب اهلبیت(ع)، تربیت شاگردان و نخبگان فکری بود. بر اساس تحقیقات شیخ طوسی در کتاب «رجال»، ایشان ۱۰۹ شاگرد و راوی برجسته را تربیت کردند که هر یک حامیان و مبلغان اندیشه ناب اسلامی در اقصی نقاط جهان اسلام شدند. شخصیتهایی چون حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)، ابوهاشم جعفری و علی بن مهزیار، محصول درایت و مدیریت معصومانه ایشان در دوران خفقان عباسی هستند.
این نخبگان با استفاده از روشهای تدریس و تبلیغ، حلقه اتصال مردم با مکتب وحی را حفظ کردند. امام (ع) با وجود مراقبتهای شدید امنیتی، توانستند شبکهای از فرهیختگان را سازماندهی کنند که کیفیت تأثیرگذاری آنها بسیار فراتر از تعدادشان بود. این مدیریت هوشمندانه باعث شد تا شیعه از گردنههای سخت تاریخی عبور کرده و تمدن اسلامی را با غنای فکری خود بارور سازد.
سرانجام در غروب غمانگیز پایان ذیالقعده، این خورشید تابان با زهر کینه همسر جفاپیشهاش که آلت دست کوردلان عباسی شده بود، به خاموشی گرایید. شهادت مظلومانه ایشان در جوانی، زخمی عمیق بر دل مشتاقان نهاد، اما راهی که ایشان در صیانت از حریم ولایت گشودند، تا ابد پر رهرو باقی خواهد ماند.
نظر شما